Ekspansja zagraniczna – polskie firmy na rynku międzynarodowym

Internationalization

Panel dyskusyjny moderowany przez dr. Bogusława Bławata odbył się w ramach V Kongresu Przedsiębiorczości 26 października 2017 roku w Zielonej Górze.

V Polski Kongres Przedsiębiorczości to jedno z najważniejszych wydarzeń biznesowych w Polsce. Dzięki niemu Zielona Góra stała się na dwa dni centrum rozmów o przyszłości polskiej gospodarki. V edycja wydarzenia odbywała się pod hasłem “Państwo XXI wieku. Gospodarka oparta na wiedzy”. W dniach 26 i 27 października 2017 roku ponad 1000 uczestników z całej Polski debatowało na tematy związane z biznesem, nauką oraz samorządami. Wśród nich byli zarówno przedsiębiorcy i naukowcy, jak i samorządowcy.

Dyrektor IBRKK-PIB dr Bogusław Bławat poprowadził panel dyskusyjny pt. “Ekspansja zagraniczna – polskie firmy na rynku międzynarodowym”. W ramach rozmowy poruszono m.in. zagadnienia nowych rynków zbytu dla polskich przedsiębiorców, wpływu uwarunkowań politycznych na nowe inwestycje, a także możliwości promocji marki za granicą w oparciu o dofinansowanie zewnętrzne. Zastanawiano się również nad czynnikami sukcesu ekonomicznego na rynku zagranicznym oraz perspektywicznymi rynkami zagranicznymi.

Poniżej prezentujemy komentarz Janusza Chojny, kierownika Zakładu Koniunktury Światowej, przybliżający problematykę internacjonalizacji w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju i w działalności badawczej IBRKK-PIB:

Pierwszym z celów szczegółowych Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) jest trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną. Jako jeden z obszarów realizacji tego celu – obok reindustrializacji, rozwoju innowacyjnych firm, małych i średnich przedsiębiorstw oraz kapitału dla rozwoju – przyjęto ekspansję zagraniczną.

Oczekuje się, że zwiększenie powiązań z rynkami międzynarodowymi, poprzez poszerzanie grona podmiotów uczestniczących w wymianie międzynarodowej w szczególności z krajami pozaunijnymi oraz rozwijanie bardziej zaawansowanych form współpracy z zagranicą, przyczyni się do rozwoju gospodarczego Polski oraz poprawy jej pozycji konkurencyjnej na arenie międzynarodowej. Służyć temu będą działania nakierowane na:

  • zwiększenie rozpoznawalności polskich produktów, marki „Polska” oraz marki polskiej gospodarki;
  • zwiększenie stopnia internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw, tj. liczby przedsiębiorstw prowadzących działalność międzynarodową;
  • unowocześnienie oferty eksportowej, w tym zwiększenie eksportu towarów zaawansowanych technologicznie, traktowane jako jeden z głównych warunków przesunięcia się polskich firm w stronę bardziej dochodowych ogniw w globalnych łańcuchach wartości;
  • wspieranie nowych kierunków ekspansji polskich firm, w tym zwłaszcza aktywności na perspektywicznych rynkach – azjatyckim, afrykańskim i amerykańskim.

W nurt SOR związany z internacjonalizacją i ekspansją zagraniczną wpisuje się w istotnym stopniu działalność badawcza IBRKK-PIB. Umiędzynarodowienie przedsiębiorstw i całej gospodarki stanowiło tradycyjnie jeden z głównych obszarów zainteresowań Instytutu. Warto przypomnieć, że IBRKK powstał w 2006 r. w wyniku połączenia dwóch jednostek badawczych – Instytutu Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego (IKC HZ) oraz Instytutu Rynku Wewnętrznego i Konsumpcji (IRWiK). W szczególności pierwsza z tych jednostek specjalizowała się przez lata w problematyce gospodarki światowej i szeroko pojmowanych powiązań gospodarczych Polski z zagranicą. Kontynuacja tych zainteresowań znajduje odzwierciedlenie m.in. w wydawanych corocznie raportach: „Koniunktura gospodarcza świata i Polski”, „Gospodarka i handel zagraniczny Polski” oraz „Polityka gospodarcza Polski w integrującej się Europie”, w publikacjach o charakterze monograficznym, w tym w wydawanych cyklicznie monografiach poświęconych polskim inwestycjom bezpośrednim za granicą i rynkom zagranicznym dla polskiego biznesu, a także w realizacji licznych grantów badawczych i ekspertyz dotyczących problematyki gospodarki światowej, konkurencyjności międzynarodowej i internacjonalizacji.

Dorobek naukowy IBRKK-PIB w tym obszarze opiera się w znaczącej części na oryginalnych, własnych źródłach danych i informacji. Jednym z nich jest zainicjowany już ponad 20 lat temu, na początku okresu transformacji gospodarczej (w 1994 r.) systematyczny monitoring polskich przedsiębiorstw eksportujących i prowadzone do dziś w jego ramach coroczne badanie ankietowe eksporterów z sekcji przetwórstwa przemysłowego. Najnowszą jego edycję skierowaliśmy do przedsiębiorstw w końcu 2017 r.

Adresatem ankiety jest wyselekcjonowana przez GUS reprezentatywna grupa 600 przedsiębiorstw eksportujących. Zadawane pytania odnoszą się do podstawowych źródeł przewagi konkurencyjnej na rynkach międzynarodowych, stosowanych przez respondentów strategii eksportowych, uczestnictwa w procesach internacjonalizacji kapitałowej i w globalnych łańcuchach wartości, barier rozwoju eksportu oraz wykorzystania wsparcia publicznego. Dla potrzeb analizy respondenci wyodrębniani są według takich kryteriów, jak: wielkość przedsiębiorstwa, wyspecjalizowanie w eksporcie, forma własności (firmy z kapitałem zagranicznym i z kapitałem wyłącznie polskim) czy wiodący czynnik produkcji (firmy kapitałochłonne, pracochłonne, materiałochłonne, kwalifikacjochłonne), a także wydzielane są dodatkowo firmy innowacyjne, należące do branży spożywczej oraz aktywne proeksportowo (wdrażające ekstensywne metody rozwoju eksportu). Stosuje się również podział ankietowanych według głównego kierunku ich eksportu – na tych, którzy eksportują przede wszystkim na rynek Unii Europejskiej oraz tych, którzy eksportują głównie na rynki pozaunijne.

Ten ostatni podział ma zasadnicze znaczenie w kontekście podnoszonej w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju jednej ze słabości polskiego eksportu, jaką jest silna i rosnąca koncentracja na rynkach państw Unii Europejskiej. W ostatnich latach trafia na nie około 80% jego całkowitej wartości, co jest odsetkiem znacznie wyższym niż w przypadku Niemiec, Włoch, Francji czy Wlk. Brytanii. Tak duża koncentracja prowadzi, z jednej strony, do silnego uzależnienia wyników polskiego eksportu od wahań koniunkturalnych gospodarek UE, zwłaszcza gospodarki niemieckiej, zaś z drugiej strony ogranicza wykorzystanie możliwości, jakie stwarzają perspektywiczne rynki pozaeuropejskie – o wysokiej dynamice rozwoju i często niezagospodarowanym jeszcze potencjale popytu wewnętrznego (por. SOR, s. 136 i 144). Perspektywiczne rynki zagraniczne były jednym z wiodących tematów prowadzonej przez dr Bogusława Bławata, Dyrektora IBRKK-PIB dyskusji panelowej „Ekspansja zagraniczna – polskie firmy na rynku międzynarodowym” na V Polskim Kongresie Przedsiębiorczości 2017 w Zielonej Górze.

Analiza ostatnich dostępnych wyników badania ankietowego IBRKK-PIB (z końca 2016 r.) pozwoliła na wyselekcjonowanie najważniejszych barier eksportu na rynki pozaunijne, a także na określenie podstawowych atutów i słabości firm eksportujących głównie na te rynki na tle eksportujących przede wszystkim na rynek UE.

Ponad 1/3 ankietowanych eksporterów ograniczała się do dostaw wyłącznie na jednolity rynek europejski. Pytani o główne przyczyny braku zainteresowania rynkami pozaunijnymi (mogli wskazać nie więcej niż trzy możliwości) wymieniali najczęściej brak takiej potrzeby, a spośród przyczyn bardziej sprecyzowanych decydujące znaczenie miał czynnik ryzyka (w tym korupcja oraz brak bezpieczeństwa wykonania transakcji i kontraktów), a następnie brak odpowiedniej informacji, zbyt wysokie koszty transportu, niedostateczne wsparcie ze strony państwa oraz brak odpowiedniej kadry. Zwraca jednocześnie uwagę stosunkowo niewielkie znaczenie takich czynników – często wymienianych w kontekście barier eksportu na rynki pozaunijne – jak różnice międzykulturowe czy brak niezbędnych zasobów kapitałowych w przedsiębiorstwach eksportujących. Co dziesiąta ankietowana firma nie miała wpływu na geograficzne kierunki swego eksportu ze względu na przynależność do grupy kapitałowej.

Dlaczego polscy eksporterzy nie eksportują na rynki pozaunijne?
(% wskazań)

źródło: IBRKK-PIB

Porównawcza analiza zdolności eksportowych firm orientujących się na dostawy na jednolity rynek europejski oraz zorientowanych na eksport pozaunijny wykazała zbliżoną syntetyczną ocenę dla obu grup, z niewielką przewagą pierwszej z nich. Wiązała się ona z jej przewagą w obszarach cech i kompetencji oraz technologii i innowacyjności, podczas gdy w obszarach inwestycji i finansowania oraz dostępu do rynków, metod konkurowania i cen wyższa okazała się ocena zdolności eksportowych firm eksportujących głównie poza UE.

Układ szczegółowych atutów i słabości w konkurencji na rynkach międzynarodowych, wykazywanych przez firmy eksportujące głównie do krajów pozaunijnych w porównaniu z eksportującymi głównie do UE zawiera załączone zestawienie. Warto jednak zauważyć, że pogłębiona analiza statystyczna przy zastosowaniu testu niezależności cech chi-kwadrat i współczynnika zbieżności (kontyngencji) C Pearsona nie wykazała istotnych statystycznie różnic w zakresie objętych badaniem cech potencjału eksportowego i determinant rozwoju eksportu w obu tych grupach przedsiębiorstw. Oznacza to, że wśród polskich producentów-eksporterów z sekcji przetwórstwa przemysłowego nie wyłoniła się dotychczas znacząca grupa firm wyspecjalizowanych w dostawach na rynki pozaunijne, wykazujących specyficzne cechy zdolności eksportowych.

Największe atuty i słabości firm eksportujących głównie na rynki pozaunijne w porównaniu z eksportującymi głównie do UE

Atuty:

  • własność intelektualna jako źródło przewagi konkurencyjnej
  • stosunkowo duży zakres stosowania konkurencji pozacenowej
  • eksport pod własną marką
  • stosunkowo częste korzystanie z instrumentów wspierania eksportu przez państwo
  • zabezpieczanie się przed ryzykiem kursowym
  • relatywnie wysoki poziom cen eksportowych w stosunku do cen konkurentów zagranicznych
  • przeciętnie większe rozmiary przedsiębiorstwa

Słabości:

  • niewielki zakres stosowania kredytu kupieckiego
  • stosunkowo niska zdolność do elastycznego reagowania na zmiany popytu
  • kursowy próg opłacalności eksportu
  • relatywnie mniejsze doświadczenie kadry menadżerskiej
  • relatywnie niska intensywność własnych działań na rzecz rozwoju eksportu

Z punktu widzenia polityki oddziaływania państwa na dywersyfikację geograficznych kierunków eksportu i pobudzania eksportu na perspektywiczne rynki pozaunijne wynik badania oznacza, że dla osiągnięcia tych celów skuteczniejsze powinny być instrumenty adresowane bezpośrednio do działających już i potencjalnych eksporterów na te rynki od instrumentów o bardziej generalnym, horyzontalnym charakterze.

Biorąc pod uwagę zidentyfikowane w trakcie badania podstawowe bariery w eksporcie na rynki pozaunijne, działania państwa powinny się skoncentrować na obszarze ubezpieczeń i gwarancji eksportowych (dla osłabienia bariery ryzyka w eksporcie na te rynki), a także na polityce informacyjnej oraz wsparciu promocyjnym.


Omówienie najnowszych wyników badania ankietowego poświęconego działalności eksportowej polskich przedsiębiorstw przemysłowych można znaleźć w następujących opracowaniach IBRKK-PIB:

  • Chojna, E. Duchnowska, E. M. Jagiełło, Uwarunkowania międzynarodowej konkurencyjności przedsiębiorstw i strategie konkurowania na rynkach zagranicznych, Zbieżność cech międzynarodowej konkurencyjności eksportu i jego orientacji geograficznej w świetle wyników badania ankietowego IBRKK, Warszawa 2017.
  • M. Jagiełło, Zmiany potencjału konkurencyjności polskich przedsiębiorstw eksportujących: przyczyny i skutki (w:) Polityka gospodarcza Polski w integrującej się Europie 2016-2018 (red. J. Kotyński), Warszawa 2017, s. 194-210.

Galerię z panelu można zobaczyć poniżej:

Zapraszamy również do filmu, będącego podsumowaniem V Polskiego Kongresu Przedsiębiorczości:

Skip to content