Tygodnik Gospodarczy 35/2024, 29 sierpnia 2024

Według danych za 2023 r., 23 proc. gospodarstw domowych w Polsce deklarowało, że nie jest w stanie dostatecznie schłodzić mieszkania w upalnych miesiącach letnich. Ponadto, 33 proc. gospodarstw w Polsce, doświadczających tego typu ubóstwa energetycznego, stwierdziło, że odczuło szkodliwe skutki dla zdrowia. Postępujące ocieplenie klimatu oznacza, że zwiększa się liczba osób, które nie są w stanie zapewnić sobie wystarczającego poziomu chłodu. Rosnące zapotrzebowanie na klimatyzację wiąże się z negatywnymi skutkami zarówno dla człowieka, jak i dla środowiska. Ze względu na stosunkowo wysokie zużycie energii, urządzenia chłodzące powodują wzrost emisji gazów cieplarnianych – zwłaszcza w krajach, w których paliwa kopalne dominują w miksie energetycznym. Klimatyzatory przyczyniają się do powstawania tzw. miejskich wysp ciepła – by ochłodzić wnętrze budynku, urządzenie chłodzące musi oddać ciepło na zewnątrz. Kluczowe znaczenie w walkach z falami upału będzie więc miało kosztowne, ale zrównoważone w dłuższej perspektywie czasowej podnoszenie efektywności energetycznej budynków, realizujące zasadę „efektywność energetyczna na pierwszym miejscu”.

¹ Indeks stopniodni chłodzenia (Cooling Degree Days – CDD) to istotny wskaźnik, na podstawie którego szacuje się zapotrzebowanie na energię w celu chłodzenia pomieszczeń (istnieje też analogiczny wskaźnik dla ogrzewania). Indeks ten obrazuje, o ile (w stopniach) i jak długo (w dniach) temperatura powietrza na zewnątrz przekraczała w danym roku tzw. temperaturę bazową, która wynosi 24 stopnie Celsjusza.

Coraz więcej osób decyduje się na samozatrudnienie, jednak niektórych zmusza do tego głównie sytuacja zawodowa. Sposób zatrudnienia zależy często od wykonywanego zawodu, co ilustrują przedstawione dane dotyczące losów absolwentów uczelni wyższych. Trzeba jednak pamiętać, że często formę samozatrudnienia „wymusza” pracodawca i założenie firmy jest wówczas jedynym sposobem na funkcjonowanie na rynku pracy.

Umiejętności finansowe mają znaczenie, bo wiążą się z bardziej odpowiedzialnymi zachowaniami finansowymi. Uczniowie o wyższych wynikach częściej deklarowali np. oszczędzanie pieniędzy lub porównywanie cen przed zakupem. W sprawnym funkcjonowaniu w świecie finansów istotne są również umiejętności matematyczne i czytania ze zrozumieniem. Jednocześnie umiejętności finansowe są z nimi mocno skorelowane (odpowiednio na poziomie 0,87 proc. i 0,83 proc.), choć część zróżnicowania wyników jest od nich niezależna.

Z metaanalizy badań eksperymentalnych wynika, że edukacja finansowa dzieci i młodzieży jest skuteczna, ale jej efekt jest raczej niewielki. Ma ona większy wpływ na poziom wiedzy, ale mniejszy na zachowania (związane z braniem pożyczek, zarządzaniem budżetem, oszczędzaniem i ubezpieczeniami). Z pewnością warto stawiać na edukację, ale nie mniej ważne są rozwiązania systemowe, np. upraszczające złożone problemy decydujne lub chroniące konsumentów przed manipulacjami.

Otwarte pozostaje pytanie o strategię Chin odnośnie do flagowego obszaru współpracy – finansowania i budowy afrykańskiej infrastruktury. W okresie 2000-2022 Afryka uzyskała na ten cel w formie pożyczek 170 mld USD. Dotychczasowy model finansowania infrastruktury okazał się jednak niedoskonały i przysporzył państwom afrykańskim problemów finansowych w postaci nawisu długu – stanowi on dzisiaj 13 proc. całego zadłużenia zewnętrznego kontynentu.

Pojawiają się sygnały, że współpraca w zakresie infrastruktury może pójść w kierunku projektów mniejszych i lepiej dopasowanych do lokalnych potrzeb, tzw. „butikowych”. Należy się także spodziewać dyskusji nad alternatywnymi wobec coraz mniej popularnych pożyczek formami finansowania, np. partnerstwem publiczno-prywatnym. Biorąc pod uwagę trend dekarbonizacji chińskiej gospodarki i ogromne moce produkcyjne Chin w obszarze zielonych technologii, przy jednocześnie olbrzymim deficycie Afryki w produkcji energii, niskoemisyjne technologie i OZE mogą stanowić istotny punkt agendy szczytu. Należy także spodziewać się dalszego wspierania industrializacji Afryki i rozmów na temat warunków spłaty chińskiego długu. Agenda FOCAC pozostaje pod niemal wyłącznym wpływem Pekinu; państwa afrykańskie nie posiadają spójnego stanowiska dotyczącego kierunków współpracy z Chinami.

Szacunki na podstawie równania Fishera sugerują, że systematycznie spada szybkość obiegu pieniądza. Na podstawie podaży pieniądza M3 i nominalnego PKB oszacowaliśmy prędkość, z jaką pieniądz krąży w gospodarce w głównych państwach Unii Europejskiej. Od 2006 r. obserwujemy spadek w większości państw UE – w Polsce do I kw. 2024 r. tempo spadło o 35 proc., w Czechach – o 62,5 proc., na Węgrzech – o 62 proc., w strefie euro – o 22 proc. Podobna sytuacja ma miejsce w USA. FRED szacuje, że prędkość obiegu pieniądza M2 od 2006 r. do II kw. 2024 r. zmalała o 32 proc.

Pandemia pogłębiła spadki szybkości obiegu pieniądza w mniejszych gospodarkach regionu. Szacunki sugerują, że w Czechach i na Słowacji pandemia chwilowo zaburzyła trwający trend. W przypadku Węgier skutki kryzysu pandemicznego i energetycznego zdają się nawet przyspieszać ten proces – szybkość obiegu pieniądza w I kw. 2024 r. była o ok. 35 proc. niższa niż średnio w 2019 r. Oszacowania sugerują rozbieżną sytuację w Polsce, strefie euro i USA względem pozostałych państw regionu. Wyniki pokazują, że w przypadku Polski i strefy euro szybkość obiegu wróciła w okolicę średnich poziomów z 2019 r.

Szacunki prędkości obiegu pieniądza na podstawie równania Fishera mogą być obarczone błędem. Rozwój technologii mobilnych czy innowacji finansowych Fintech faktycznie ułatwia procedowanie transakcji, co powinno generować wzrost wskaźnika. Odmienny trend wynika raczej ze sposobu sporządzania statystyki podaży pieniądza. Bazuje ona na środkach obecnych w sektorze bankowym. Równocześnie w płatnościach pewną rolę zaczynają odgrywać np. kryptowaluty czy ich specyficzne odmiany, tzw. stablecoin.

Równolegle, realizowany jest program Camila, wart 85 mln EUR, obejmujący budowę polskich satelitów obserwacyjnych w ramach programu bilateralnego z ESA. Trzeba jednak podkreślić, że w relacji do PKB wydatki Polski na sektor kosmiczny pozostają niewielkie i w 2023 r. wyniosły 0,014 proc. Dla porównania, USA w 2022 r. przeznaczały 0,25 proc. swojego PKB na programy kosmiczne, a średnia w krajach Unii Europejskiej stanowiła około 0,05 proc. całkowitej wartości PKB wszystkich państw członkowskich.

Patrząc z perspektywy fazy rozwoju, polskie firmy z sektora kosmicznego wciąż znajdują się na czwartym, najniższym etapie, czyli dostawcy technologii i elementów. Najbardziej zaawansowany etap obejmuje tzw. integratorów misji, którymi są wiodące europejskie koncerny, jak np. Airbus czy Thales Alenia Space. Z kolei wśród pośrednich faz rozwoju można wyróżnić tzw. integratorów systemów oraz integratorów podsystemów. Zakładając odpowiednie nakłady publiczne na rozwój sektora kosmicznego w Polsce, w najbliższych latach powinien on koncentrować się na badaniach oraz dostarczaniu technologii i komponentów do produkcji podsystemów satelitarnych. Niezbędny jest także wzrost inwestycji prywatnych.

Globalny eksport towarów ICT wzrósł z 1,7 bln USD w 2010 r. do 2,9 bln USD w 2021 r. Jednocześnie w 2021 r. blisko 20 proc. wszystkich dóbr eksportowych stanowiły dobra pochodzące z sektora ICT. Największy udział miały sprzęt służący do komunikacji i podzespoły komputerowe, w tym półprzewodniki. Zaledwie 10 państw odpowiadało za 82 proc. światowego eksportu dóbr ICT. Większość z nich to kraje dalekiej Azji, a także Niemcy i Stany Zjednoczone. Jednak w latach 2015-2021 wzrosło znaczenie innych państw: Wietnamu, Tajlandii, Indii czy krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Czechy, Węgry i Polska stały się regionalnymi centrami produkcji ICT w Europie.

Dywersyfikacja procesów produkcyjnych w sektorze ICT może okazać się kluczowa dla gospodarek europejskich. Sektor ICT w ostatnich dwóch dekadach był najbardziej dynamicznie rozwijającą się gałęzią handlu międzynarodowego. Jednak nasilające się napięcia geopolityczne między Chinami a Stanami Zjednoczonymi, pandemia i wojna w Ukrainie sprawiły, że dotychczasowe relacje handlowe stały się bardziej napięte. Kraje członkowskie Unii Europejskiej podejmują zorganizowane działania mające na celu przeniesienie części produkcji ICT na lokalny rynek. Jednym z takich działań jest przyjęty w 2023 r. pakiet European Chips Act, którego celem jest promocja i wsparcie dla regionalnej produkcji półprzewodników, co pozwoli na większą dywersyfikację w europejskim przemyśle i zmniejszenie uzależnienia od zewnętrznej produkcji.