Tygodnik Gospodarczy 5/2022, 3 lutego 2022

Według wstępnych wyników Narodowego Spisu Powszechnego, populacja Polski liczona na dzień 31 marca 2021 r. wyniosła 38 180 tys. osób [1]. Oznacza to spadek o 332 tys. względem 2001 r., w którym wielkość populacji wyniosła 38 512 tys. osób [2]. Oznacza to także pierwsze w historii nowoczesnej Polski zmniejszenie liczby ludności kraju w wyniku naturalnego ruchu ludności, nie zaś kataklizmów i wojen.

Wyniki spisu wskazują na postępujące procesy starzenia się polskiego społeczeństwa. Populacja osób w wieku poprodukcyjnym (+60 lat dla kobiet i +65 lat dla mężczyzn) wzrosła o 28 proc. (1,8 mln osób). Równocześnie populacja osób w wieku przedprodukcyjnym zmalała o 3,4 proc. (246 tys. osób), a populacja osób w wieku produkcyjnym o 7,7 proc. (1,9 mln osób). Oznacza to zachwianie relacji ilościowych między generacjami: o ile jeszcze w 2001 r. na jedną osobę w wieku poprodukcyjnym, potencjalnie pobierającą emeryturę, przypadały niemal cztery (3,8) osoby w wieku produkcyjnym, o tyle w 2021 r. są to już mniej niż trzy osoby (2,7).

Do 2050 r. populacja Polski zmniejszy się o 4229 tys. osób [3]. Według prognozy GUS, w 2050 r. populacja Polski liczyć będzie 33 951 tys. osób, zaś relacje między ekonomicznymi grupami wieku będą jeszcze bardziej niezrównoważone niż obecnie. Populacja osób w wieku przedprodukcyjnym zmniejszy się o 30 proc. (2 mln osób), osób w wieku produkcyjnym o 28 proc. (6,3 mln osób), zaś osób w wieku poprodukcyjnym wzrośnie o 47 proc. (4 mln osób). W efekcie na jedną osobę w wieku poprodukcyjnym przypadać będzie 1,3 osoby w wieku produkcyjnym.

Potencjał gospodarczy Polski wskazuje, że celem naszych sportowców na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich powinno być zdobycie 6 medali. Podobne osiągnięcia prawdopodobnie uzyska reprezentacja Czech, natomiast pozostałe państwa Grupy Wyszehradzkiej celować będą w 3 krążki.

Istnieją dwa podejścia do prognozowania wyników olimpijskich. Pierwsze replikuje równanie Andrew Bernarda i Meghan Busse [4]. Autorzy szacowali odsetek medali w klasyfikacji łącznej Igrzysk, następnie podawali przybliżoną wartość oczekiwaną zdobytych krążków. Drugie polega na wykonaniu regresji Quasi-Poissonowskiej, określającej pełny rozkład prawdopodobieństwa [5]. W obydwu przypadkach liczba zdobytych medali zależy od dwóch zmiennych: wielkości populacji oraz wysokości PKB per capita. Występuje także tzw. „efekt gospodarza”, dzięki któremu gospodarze osiągają zwykle lepsze wyniki. Wyzwaniem ekonometrycznym jest fakt, że duża liczba reprezentacji kończy zmagania bez ani jednego medalu – wymaga to zastosowania technik, które rozwiązują problem nieproporcjonalnego rozproszenia (ang. overdispersion i underdispersion).

Nasz model bazuje na drugim podejściu. Przygotowaliśmy model statystyczny bazujący na złączonym rozkładzie Bernoulliego i Poissona (ang. hurdle regression), który opisuje prawdopodobieństwo zdobycia danej liczby medali. Analizie poddaliśmy wyniki komitetów olimpijskich począwszy od Igrzysk z 1980 r. do Igrzysk w 2014 r. w Soczi. Według jego oszacowań, Polacy z 70 proc. prawdopodobieństwem zdobędą od 3 do 7 medali.

W 2018 r. łączna wartość dodana wytworzona w sektorze usług (w tym usług zawartych w towarach) stanowiła 54,4 proc. eksportu Polski (łącznie towarów i usług) [6]. W porównaniu z 1995 r., było to o blisko 11 pkt. proc. więcej. Był to też wynik lepszy niż uzyskany przez pozostałe państwa Grupy Wyszehradzkiej oraz Niemcy. Według danych z bilansu płatniczego, udział usług w polskim eksporcie był o blisko 17 pkt. proc. niższy i wyniósł 37,9 proc.

Rzeczywiste znaczenie usług w handlu można określić korzystając ze statystyk handlu w kategoriach wartości dodanej, obliczonych na podstawie światowych tablic przepływów międzynarodowych. Statystyki te, w przeciwieństwie do rachunku bilansu płatniczego, uwzględniają nie tylko usługi, których handel odbywa się bezpośrednio między krajami (m.in. w postaci transgranicznego świadczenia usług), lecz także te niezbędne do wytworzenia wyrobów przemysłowych. Usługi takie w bilansie płatniczym zaliczane są jako eksport towarów.

W dyskusji publicznej coraz częściej słyszymy wypowiedzi dotyczące zalet krótszego czasu pracy. Pojawiają się w niej nie tylko argumenty odzwierciedlające zmiany społeczne, ale także te o charakterze czysto ekonomicznym. Trzeba odnotować, że korelacja między skróceniem wymiaru czasu pracy a wyższą produktywnością rzeczywiście występuje, tzn. w krajach, w których pracuje się krócej, produktywność jest wyższa.

Zależność ta zachodzi przede wszystkim przy współwystępowaniu innych czynników, takich jak m.in. wysoki poziom uprzemysłowienia i rozwoju technologicznego czy też wysoka stopa inwestycji w gospodarce [7]. Kluczowym czynnikiem jest także dostępność pracy w niepełnym wymiarze czasowym, która jest większa w krajach o wyższej aktywności zawodowej i to właśnie tam najłatwiej skracać czas pracy w sposób efektywny i korzystny zarówno dla pracowników, jak i dla gospodarki. Z kolei próba implementacji tego modelu do krajów relatywnie biedniejszych mogłaby wiązać się koniecznością podejmowania przez pracowników dodatkowej aktywności zarobkowej.

Najbardziej znaną praktyką skracania czasu pracy jest stosowanie 4-dniowego tygodnia pracy. Na potwierdzenie skuteczności tego rozwiązania znajdujemy coraz więcej dowodów empirycznych. W eksperymencie z 4-dniowym tygodniem pracy, trwającym w latach 2015–2019 w Islandii, wzięło udział 2500 pracowników, czyli ponad 1 proc. wszystkich osób pracujących w gospodarce tego kraju. Okazało się, że produktywność gospodarki nie tylko się nie obniżyła, ale wręcz wzrosła. Ponadto, znacząco poprawił się dobrostan (wellbeing) pracowników, ponieważ z jednej strony spadły wskaźniki odczuwanego stresu i wypalenia zawodowego, z drugiej zaś poprawiły się te w obszarze kondycji zdrowotnej i równowagi praca-życie. Sukces wynikający ze skrócenia tygodnia pracy sprawił, że od czasu zakończenia eksperymentu aż 86 proc. islandzkich pracowników korzysta z możliwości krótszej (35–36 godzin) pracy [8].

W 2020 r. energia odnawialna stanowiła 22,1 proc. końcowego zużycia energii brutto w UE. Jest to 2 pkt. proc. powyżej wymaganego poziomu zawartego w Dyrektywie 2009/28/WE. Na ogólny unijny cel składają się cele krajowe, które były dostosowane do sytuacji początkowej i potencjału dla rozwoju OZE w danym kraju. Kraje, które znacząco przekroczyły wymagany cel to: Szwecja, Chorwacja (+11 pkt. proc.) i Bułgaria (+7 pkt. proc.). Natomiast najwyższe udziały osiągnęły: Szwecja (60 proc.), Finlandia (44 proc.) i Łotwa (42 proc.). Polska wypełniła cel 15-proc. udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto z nadwyżką o 1,1 pkt. proc. Od wejścia do UE wskaźnik ten wzrósł z 6,9 proc. Średnioroczna dynamika zmiany udziału OZE w końcowym zużyciu energii brutto w Polsce jest na podobnym poziomie jak w UE (5,8 proc. vs 5,4 proc.) [11].

Natomiast udział OZE w zużyciu energii elektrycznej brutto w UE w 2020 r. wynosi 37,5 proc. Najwyższy udział odnotowano w Austrii (78,2 proc.), Szwecji (74,5 proc.) i Danii (65,3 proc.). W Austrii i Szwecji dominującą rolę pełniła energia z elektrowni wodnych stanowiąc odpowiednio 76 proc. i 64 proc. całości produkowanej energii elektrycznej z OZE. W Danii dominowała energetyka wiatrowa (69 proc.) [12].

Dynamika otoczenia biznesowego wraz z takimi atrybutami, jak nieprzewidywalność, przypadkowość oraz szybkość zmian techniczno-organizacyjnych i zmian społecznych, zmuszają do podejmowania aktywności biznesowych dla uzyskania większej sprawności w adaptacji firmy do nowych wyzwań. Powstaje jednak pytanie, czy sposób zarządzania firmą zależy od wieku szefa?

Wyniki badania PIE (grudzień 2021 r., n=1000, CATI) wskazują, że menadżerowie za najbardziej uciążliwe bariery funkcjonowania przedsiębiorstw uznają: rosnące koszty zatrudnienia pracowników i koszty zakupu surowców, materiałów i półproduktów wykorzystywanych do produkcji oraz niepewność sytuacji gospodarczej, a także słaby popyt na produkty i usługi firmy oraz trudności w pozyskaniu pracowników o odpowiednich kompetencjach.

Trzy wymieniane jako najważniejsze bariery są równocześnie tymi, w przypadku których odnotowano największe różnice w ocenie ich znaczenia przez menadżerów różniących się wiekiem. Rosnące koszty zatrudnienia pracowników (64 proc. wskazań) oraz niepewność sytuacji gospodarczej (59 proc.) są barierami, szczególnie eksponowanymi przez menadżerów w wieku powyżej 50 lat. Natomiast rosnące koszty zakupu surowców, materiałów i półproduktów wykorzystywanych do produkcji (51 proc.) oraz słaby popyt na produkty i usługi (41 proc.) i trudności w pozyskaniu pracowników o odpowiednich kompetencjach (35 proc.) są bardziej eksponowane przez młodych menadżerów (poniżej 40. roku życia).

W badaniu PIE widać również różnice w działaniach podejmowanych przez młodszych i starszych menadżerów. Osoby powyżej 50. roku życia chętniej niż menadżerowie do 40. roku życia podejmują działania polegające na zacieśnianiu relacji z klientami (64 proc. wskazań wobec 40 proc.), inwestują w rozpoznawalność marki (odpowiednio: 40 proc. i 30 proc.) oraz ponoszą wydatki na marketing, w tym promocję i reklamę (32 proc. i 21 proc.). Prawdopodobnie doświadczenie zawodowe wskazuje na szczególne znaczenie w biznesie umiejętności współpracy z ludźmi oraz dbania o wizerunek firmy.

Natomiast młodzi menadżerowie częściej niż starsi wprowadzają do oferty nowe produkty i usługi (28 proc. wobec 22 proc.), automatyzują proces produkcji/usług (odpowiednio: 16 proc. i 11 proc.) i dywersyfikują działalność (11 proc. i 5 proc.). Może to świadczyć o większej determinacji we wprowadzaniu w firmie innowacyjnych rozwiązań.

Europejscy internauci coraz częściej chronią prywatność swoich danych osobowych w internecie. W 2021 r. 73 proc. obywateli Unii Europejskiej, którzy korzystali z internetu w ostatnich trzech miesiącach, w jakiś sposób kontrolowało dostęp do swoich danych osobowych. Przykładowo, ponad połowa (53 proc.) internautów w UE nie wyraziła zgody na wykorzystanie danych osobowych do celów reklamowych. Nieco mniej (48 proc.) ograniczyło lub odmówiło dostępu do informacji o swoim położeniu geograficznym. Ponadto 40 proc. ograniczyło dostęp do swojego profilu lub treści na portalach społecznościowych albo do udostępnionych pamięci online. Natomiast tylko 36 proc. sprawdziło, czy strona internetowa, na której podało swoje dane osobowe, jest bezpieczna [15].

Odsetek osób, które kontrolowały dostęp do jakichkolwiek danych osobowych przez internet, bardzo różni się w poszczególnych państwach członkowskich UE. Najwyższy odsetek zaobserwowano w Holandii i Finlandii (w obu krajach 91 proc.) oraz w Portugalii (89 proc.). Z kolei najniższe udziały odnotowano w Rumunii (56 proc.), Polsce (59 proc.) i Słowenii (61 proc.) [16].

Liczba osób chroniących swoją prywatność skorelowana jest z odsetkiem osób mających świadomość śledzenia w internecie. Około 80 proc. osób w UE, które korzystały z internetu w ostatnich trzech miesiącach, wiedziało, że pliki cookie mogą być wykorzystywane do śledzenia aktywności osób w internecie. Spośród państw członkowskich UE największą świadomość tego typu mieli użytkownicy w Finlandii i Holandii (w obu krajach 94 proc.). Z kolei w Rumunii wiedziało o tym tylko 58 proc. ankietowanych. Polska z wynikiem 76 proc. plasuje się w środku stawki [17].