Kluczowe wnioski

Opublikowano: 06/12/2020

Województwo śląskie i łódzkie są najbardziej „intensywne węglowo” spośród siedmiu regionów górniczych w Polsce. Śląskie dominuje wśród trzech regionów węgla kamiennego z wydobyciem na poziomie 86 proc. całkowitego wydobycia tego surowca oraz z 88 proc. wszystkich zatrudnionych w górnictwie węgla kamiennego. Łódzkie zajmuje pierwszą pozycję wśród czterech regionów węgla brunatnego, z wydobyciem na poziomie 77 proc. całkowitego wydobycia, z 66 proc. wszystkich zatrudnionych w górnictwie węgla brunatnego.

Wydobycie węgla koncentruje się w dwunastu podregionach o zróżnicowanej sytuacji gospodarczej. Pod względem poziomu PKB na mieszkańca względem województwa, podregiony lubelski i katowicki plasują się na najlepszych pozycjach, na poziomie 130 proc. średniej w ich regionach. W najgorszej sytuacji są podregiony jeleniogórski i koniński realizując zaledwie ok. 70 proc. średniej województwa. Na tak duże różnice może wpływać włączenie w obręb podregionu lubelskiego i katowickiego miast stołecznych regionu, co przekłada się na wyższy poziom PKB.

Poziom podregionu może niewystarczająco oddawać istotne różnice między poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego, jak chociażby sytuację na rynku pracy. Z tego powodu proponujemy analizę danych z poziomu powiatu opierając się na 13 wskaźnikach pogrupowanych w 5 filarów, składających się w sumie na dwa kluczowe wskaźniki – odporności regionów na szoki zewnętrzne oraz skalę szoku jakim będzie odejście od górnictwa w tych regionach.

Do powiatów najbardziej wrażliwych na transformację energetyczną zaliczają się miasta górnicze – Jastrzębie-Zdrój, Bytom czy Zabrze, które znacząco ucierpiały na likwidacji kopalni w ostatnich 5 latach, a kopalnie dalej pozostają jednym z większych lokalnych pracodawców.

Część powiatów najbardziej narażonych na negatywne skutki transformacji energetycznej jednocześnie charakteryzuje się dobrymi wynikami wskaźników rynku pracy. Wynika to z dobrych warunków zatrudnienia w górnictwie. Jednocześnie stosunkowo słabe wyniki gospodarcze wskazują, że lokalny rynek pracy bez wsparcia nie będzie w stanie stworzyć alternatywnych miejsc pracy.

Do powiatów, które mogą najlepiej znieść proces transformacji górnictwa należą Gliwice, Katowice i Jaworzno. Regiony te nie ucierpiały znacząco na likwidacji kopalń w przeszłości, cieszą się dobrymi wynikami gospodarczymi, a także – co istotne – stosunkowo niewielkim udziałem pracowników kopalni wśród ogółu osób pracujących.

Powiaty województwa śląskiego są wymieniane zarówno wśród najmniej, jak i najbardziej wrażliwych na konsekwencje transformacji energetycznej. Pokazuje to, że przy aplikowaniu mechanizmów sprawiedliwej transformacji należy oprzeć się pokusie traktowania Śląska jako całości i indywidualnie rozpatrywać sytuację poszczególnych powiatów.

Transformacja regionów górniczych nie dotyczy jedynie powiatów, w których bezpośrednio znajdują się kopalnie. Jest to istotne zwłaszcza w kontekście dobrze skomunikowanego Śląska, gdzie dojazd do pracy z sąsiedniego powiatu jest mniej problematyczny niż w wielu innych regionach Polski. Według naszych obliczeń wśród powiatów sąsiadujących z powiatami górniczymi najbardziej zagrożone są powiaty rybnicki, Świętochłowice i włodawski.