Podsumowanie raportu

Opublikowano: 01/03/2019

Luka podatkowa jest niezwykle groźnym zjawiskiem dla finansów publicznych. Gwałtowny jej wzrost powoduje zagrożenie dla bezpieczeństwa finansowego państwa, ponieważ nie jest ono w stanie wykonywać swoich funkcji lub wykonuje je w sposób ułomny. Pojęcie luki podatkowej było wielokrotnie definiowane, zwłaszcza przez organizacje międzynarodowe. W ostatnich latach dostrzega się wzmożone zainteresowanie tematem luki podatkowej i jej rozmiarami. Luka podatkowa to nie tylko luka VAT, ale również luka w dochodach podatkowych w ogóle. W warunkach unijnych niewątpliwie najważniejszymi elementami składowymi luki podatkowej są luka VAT oraz luka CIT.

W Polsce, dzięki reformom podjętym w latach 2016 i 2017, udało się istotnie ograniczyć lukę VAT. Skonsolidowane działania w trzech obszarach: (1) Legislacja, (2) Administracja oraz (3) Współpraca z biznesem przyczyniły się istotnie nie tylko do zahamowania wzrostu, ale także ograniczenia luki VAT. Według wstępnych szacunków Ministerstwa Finansów, w 2017 r. luka VAT uległa zauważalnemu ograniczeniu (o 6,0 pkt. proc.), choć wciąż wynosiła ok. 25 mld zł, tj. ok. 14,0 proc. Wykorzystanie nowoczesnych narzędzi teleinformatycznych eliminuje już na wczesnym etapie działalność oszustów podatkowych. Nowe narzędzia legislacyjne, jak split payment czy STIR są stale doskonalone i ich zastosowanie przynosi korzystne rezultaty.

Problematyka luki CIT jest obszarem mniej zbadanym aniżeli luka VAT. Wynika to z trudności metodologicznych związanych z kalkulacją luki CIT, zróżnicowania systemów podatkowych oraz kontrowersji wokół legalności działań podejmowanych przez międzynarodowe korporacje. Luka w podatku CIT jest wynikiem nie tylko szarej strefy, lecz również agresywnych optymalizacji podatkowych polegających na: 1) transferze osiągniętego w Polsce dochodu do „rajów podatkowych” lub 2) sztucznym zawyżaniu wykazywanych kosztów podatkowych / poniesionej straty. Wiele z tzw. schematów optymalizacyjnych zostało zidentyfikowanych i uznanych przez administrację skarbową za sprzeczne z prawem, czego efektem są zmiany w CIT dokonane w latach 2017-2019. Dogłębnemu badaniu pojęcia, zmian oraz narzędzi ograniczenia luki w CIT poświęcony będzie oddzielny raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego.

Wiele krajów zintensyfikowało swoją walkę z szarą strefą, podejmując skuteczne działania w celu zwiększenia zastosowania płatności elektronicznych oraz ograniczania obrotu utrudniającego opodatkowanie i oskładkowanie. Walka z tym zjawiskiem nie jest łatwa. Przeciwdziałanie szarej strefie wymaga odrębnych instrumentów dla każdej branży. Są jednak rozwiązania uniwersalne, takie jak uproszczenie systemu podatkowego i uczynienie go bardziej transparentnym, czy też dokładniejsza kontrola, np. nielegalnej działalności w Internecie. Ta problematyka powinna być również przedmiotem dyskusji nad reformami, ponieważ obecne ograniczenie szarej strefy to początek skutecznych działań państwa polskiego zmierzających do wprowadzenia i stosowania standardów Europy Zachodniej.