Kluczowe wnioski

Opublikowano: 15/12/2019

Firmy z kapitałem zagranicznym wyróżnia na tle firm z kapitałem wyłącznie polskim niższa dynamika obrotów towarowych oraz większa skłonność do generowania nadwyżki importu nad eksportem. Szybszy wzrost obrotów towarowych w firmach krajowych niż zagranicznych można wiązać z oddziaływaniem akcesji Polski do UE na sektor przedsiębiorstw oraz z następstwami globalnego kryzysu finansowego i gospodarczego. Natomiast skłonność firm z kapitałem zagranicznym do generowania deficytu obrotów towarowych z zagranicą wynika z ich relatywnie wysokiej importochłonności, będącej z kolei następstwem ich usytuowania w globalnych łańcuchach wartości (GVC) oraz dominujących kierunków ich specjalizacji produkcyjnej i eksportowej.

W okresie poakcesyjnym firmy z kapitałem zagranicznym utraciły na rzecz firm z kapitałem wyłącznie polskim dominującą pozycję w kreowaniu obrotów towarowych oraz ich przyrostu. Awans firm krajowych był szczególnie silny w odniesieniu do przyrostu eksportu wyrobów wysokiej i średnio-wysokiej techniki.

Udział firm z kapitałem zagranicznym w generowaniu eksportu towarów w Polsce można uznać za przeciętny na tle innych krajów UE. Wyższy jest m.in. w Wielkiej Brytanii, Niderlandach i Czechach, zaś niższy np. w Niemczech, Francji i Hiszpanii, a spośród krajów Europy Środkowo-Wschodniej – w Chorwacji, Słowenii i na Litwie.

Główne kierunki geograficzne eksportu i importu towarowego działających w Polsce f irm z kapitałem zagranicznym odzwierciedlają strukturę pochodzenia inwestorów zagranicznych. Zdecydowanie dominują obroty z krajami UE, przy czym firmy te generują ponad połowę eksportu do Włoch, Hiszpanii, Francji, Szwecji i Portugalii. Wysoki jest również ich udział w obrocie z pozaeuropejskimi krajami rozwiniętymi, które są liczącymi się inwestorami w Polsce (jak Stany Zjednoczone, Japonia czy Korea Pd.). Natomiast firmy z kapitałem wyłącznie polskim przeważają m.in. w handlu z Chinami oraz z krajami WNP, w tym z Rosją.

Eksport firm z kapitałem zagranicznym cechuje duża koncentracja towarowa. Niemal połowa jego wartości przypadała w 2018 r. na zaledwie dwie spośród 21 sekcji CN: maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny i elektrotechniczny (CN XVI) oraz transportowy (CN XVII). Firmy te przeważały tylko w eksporcie trzech sekcji (poza wymienionymi również w eksporcie artykułów z kamienia, ceramiki i szkła – CN XIII). W eksporcie pozostałych 18 sekcji wyższy udział miały firmy z kapitałem wyłącznie polskim.

Bardzo rozpowszechnione było w okresie ostatnich kilkunastu lat zjawisko repolonizacji poszczególnych grup towarowych, tj. odbudowy znaczenia firm z kapitałem wyłącznie krajowym w ich eksporcie. W latach 2003-2018 objęło ono ponad 70 proc. sekcji CN, w tym kluczowe w polskim eksporcie ogółem i w eksporcie firm z kapitałem zagranicznym sekcje eksportu maszyn i urządzeń, sprzętu elektrycznego i elektrotechnicznego oraz sprzętu transportowego, cechującą się wysokim poziomem zaawansowania technicznego sekcję eksportu przyrządów i aparatury optycznej, fotograficznej, pomiarowej, kontrolnej itp., a także liczne sekcje reprezentujące przetwórstwo żywności, przemysł lekki, drzewny i papierniczy oraz zbrojeniowy, chemiczny i tworzyw sztucznych. Proces przeciwny, a więc depolonizacja, wyrażająca się malejącym udziałem firm z kapitałem krajowym w eksporcie dotyczyła tylko pozostałych niespełna 30 proc. sekcji.