Tygodnik Gospodarczy 39/2024, 26 września 2024

W sierpniu przeciętne zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw spadło o 0,5 proc. r/r – według danych GUS. W porównaniu do poprzedniego miesiąca spadek wynosił 0,3 proc. Największe redukcje dotyczyły firm zajmujących się przetwórstwem przemysłowym (o 1,2 proc. r/r) i budownictwem (o 0,8 proc. r/r), natomiast większość sektorów usługowych zwiększyła zatrudnienie. Jednocześnie popyt na pracę nadal jest umiarkowany – wskaźnik wolnych miejsc pracy na koniec II kwartału 2024 r. wynosił 0,89 proc., co oznacza, że wolne miejsca pracy stanowiły mniej niż 1 proc. ogólnej liczby miejsc pracy (łącznie wolnych i obsadzonych). Stopa bezrobocia w Polsce pozostaje na stabilnym poziomie – bezrobocie rejestrowane w lipcu i sierpniu wynosiło 5 proc., czyli o 0,1 pkt. proc. więcej niż w czerwcu – jak podało Ministerstwo Pracy, a stopa bezrobocia liczona przez Eurostat już od kilku miesięcy wynosi 2,9 proc.

Aż 9 GW ukraińskich mocy energetycznych zostało już zniszczonych lub przymusowo odłączonych od sieci od początku rosyjskiej inwazji w wyniku rosyjskich ataków na infrastrukturę. Koszt zniszczeń w sektorze energetycznym był w czerwcu 2024 r. szacowany przez Kijowską Szkołę Ekonomii na 40,4 mld USD. Raport Międzynarodowej Agencji Energetycznej pt. Ukraińskie bezpieczeństwo dostaw i nadchodząca zima, opublikowany 19 września 2024 r., wskazuje, że przerwy w dostawie prądu są w Ukrainie na porządku dziennym. W czerwcu i lipcu szacowana luka w dostawach energii elektrycznej wahała się od 0,8 GW do 2,3 GW, a podczas nadchodzącej zimy może wynieść nawet 5,8 GW, czyli ponad 30 proc. zapotrzebowania mocy elektrycznej w szczycie dobowym w tym okresie.

Według analiz PIE, w okresie 1-24 września 2024 r. liczba ukraińskich odbiorców pozbawionych dostępu do energii elektrycznej wynosiła średnio 204,5 tys. Według informacji ukraińskiego Ministerstwa Energetyki, najwięcej odłączanych odbiorców było w obwodach donieckim (53 proc. całości odłączeń), charkowskim (36 proc.) i chersońskim (25 proc.). Systematycznie występowały także odłączenia części odbiorców w obwodach sumskim, zaporoskim, dniepropietrowskim i czernihowskim. Liczba odłączonych odbiorców w Ukrainie była w pierwszych 3 tygodniach września o 17 proc. wyższa niż w sierpniu i o 16 proc. wyższa niż w lipcu.

Ataków doświadczyła także ukraińska sieć ciepłownicza, do której podłączona jest ponad 1/3 gospodarstw domowych. Według MAE, między lutym 2022 r. a majem 2024 r. uszkodzonych lub zniszczonych zostało łącznie 18 dużych elektrociepłowni, a także 815 kotłowni i 354 kilometry rurociągów ciepłowniczych. Kijowska Szkoła Ekonomii szacuje bezpośrednie szkody wynikające z ataków na sieć ciepłowniczą na 2,7 mld USD, nie uwzględniając kosztów społecznych i ekonomicznych.

Raport MAE wskazuje 10 kluczowych działań, które mogą istotnie podnieść bezpieczeństwo energetyczne Ukrainy w nadchodzących miesiącach, jak przyspieszenie dostaw sprzętu i części zamiennych do napraw, zwiększenie zapasów gazu ziemnego czy zapewnienie awaryjnych opcji grzewczych, jak np. grzejniki na gaz. W odpowiedzi na raport MAE Komisja Europejska zadeklarowała, że przeznaczy 160 mln EUR na odbudowę systemu i pomoc humanitarną dla osób dotkniętych atakami. Wsparcie w obszarze napraw i eksport energii z UE mają przywrócić 4,5 GW mocy w ukraińskim systemie elektroenergetycznym.

Według najnowszych danych opublikowanych przez Międzynarodową Federację Robotyki, w 2023 r. w sektorze przetwórstwa przemysłowego w Polsce było ponad 19 tys. działających robotów przemysłowych. To plasowało nasz kraj na 6. pozycji w UE. Jednocześnie znacznie słabiej wypadliśmy pod względem wskaźnika gęstości robotyzacji, który lepiej obrazuje nasycenie gospodarki tą technologią. Powodem do umiarkowanego optymizmu jest mniejsze znaczenie sektora motoryzacyjnego dla procesu robotyzacji, w porównaniu do innych krajów regionu.

Gęstość robotyzacji w Polsce w 2023 r. w sektorze przetwórstwa przemysłowego wynosiła 59 robotów na 10 tys. pracowników. To o 6 robotów więcej niż rok wcześniej. Plasowało to nasz kraj na 16. pozycji w UE. Liderem jest Szwecja z 294 robotami przypadającymi na 10 tys. pracowników. Na kolejnych miejscach są Słowenia (280 robotów/10 tys. pracowników) oraz Niemcy (266 robotów). Wśród krajów Grupy Wyszehradzkiej Polska plasuje się na ostatniej pozycji. Wyprzedzają nas Węgrzy (116 robotów), Czesi (182 roboty) oraz Słowacy (186 robotów). W tych krajach jednak znacznie większą rolę w procesie robotyzacji odgrywa branża motoryzacyjna.

Ceny złota gwałtownie wzrosły w ostatnich dwóch miesiącach. W bieżącym roku obserwujemy kolejne rekordy. Od początku roku ceny złota wzrosły o ponad 24 proc. – na koniec września wartość 1 uncji przekroczyła 2600 USD. Cena złota osiągnęła historyczny poziom także w polskiej walucie – przekroczyła 10 000 PLN za uncję. Podobne wyniki widzimy na rynkach innych metali szlachetnych – ceny srebra od początku roku wzrosły z 27,50 USD do 29,65 USD za uncję.

Wzrost cen wynika z rosnącego popytu na bezpieczne aktywa inwestycyjne. ING wskazuje, że globalne napięcia geopolityczne i oczekiwanie osłabienia dolara sprzyjają lokowaniu środków. Dane amerykańskiej izby CFTC CIT wskazują, że na koniec sierpnia zarządzający aktywami zwiększyli swoje pozycje długie w złocie o 25 919 kontraktów, co jest największą liczbą od marca 2020 r. Podobne pozycjonowanie występuje na rynku srebra – pozycje długie w sierpniu wzrosły o 15 222 kontrakty.

Drogi kruszec ma też związek z niską liczbą prac wydobywczych. VanEck wskazuje, że uzupełnianie zapasów złota staje się coraz trudniejsze. W latach 90. średnio na rok dokonywano około 18 dużych odkryć. Od 2012 r. ta liczba jest mniejsza niż 4. W ostatnich latach (2020-2023) odkryto tylko 5 dużych złóż. Niska podaż wspiera wzrost cen.

Na wzrost cen wpływa też spadek rentowności amerykańskich obligacji skarbowych. Po cięciu stóp procentowych przez Fed o 50 punktów bazowych, rentowność 10-letnich obligacji oscyluje wokół 3,75 proc. Światowa Rada Złota wskazuje, że złoto zazwyczaj dobrze radzi sobie w okresach obniżek stóp, choć sama relacja jest dyskusyjna (np. CBS).

Na początku września Tajwan i Czechy ogłosiły rozpoczęcie prac nad utworzeniem klastra wspierającego łańcuchy dostaw budowanej od sierpnia fabryki półprzewodników w Dreźnie w Niemczech. Inwestycja realizowana jest przez joint venture European Semiconductor Manufacturing Co. (ESMC), w skład którego wchodzi tajwańska firma TSMC oraz Robert Bosch GmbH, Infineon Technologies AG i NXP Semiconductors N.V. Fabryka ma od 2027 r. produkować półprzewodniki głównie dla niemieckiego przemysłu samochodowego. Koszt inwestycji ma wynieść ponad 11 mld EUR, przy czym 70 proc. udziałów obejmie TSMC, a pozostali trzej partnerzy po 10 proc. KE zatwierdziła wsparcie finansowe na rzecz budowy tej fabryki w wysokości 5 mld EUR.

Najsilniejsze kontakty Tajwanu nawiązane zostały do tej pory z Litwą, Czechami i Słowacją. Od 2003 r. w regionie ESW ogłoszono 79 projektów z udziałem podmiotów zagranicznych, o łącznej wartości 8,15 mld USD – około jedna czwarta tej kwoty to projekty amerykańskie; żaden projekt nie pochodził jednak z Tajwanu czy Korei Płd. (dane fDi Markets). Pierwsza ściślejsza współpraca w regionie, z Litwą, rozpoczęła się od otwarcia w 2021 r. pierwszego w Europie przedstawicielstwa Tajwanu w Wilnie (które zawierało nazwę „Tajwan”, zamiast akceptowanego przez Chiny „Tajpej”).

Pod koniec 2022 r. tajwański Instytut Badań nad Technologią Przemysłową (ITRI) podpisał porozumienie z litewską firmą Teltonika, dzięki któremu m.in. udostępniona zostanie tajwańska licencja do wytwarzania układów półprzewodnikowych (produkcja może odbywać się tylko na Litwie). Współpraca z Tajwanem dotyczy także szkoleń związanych z produkcją i rozwojem mikroczipów na kwotę 14 mln EUR, w tym 10 mln EUR z tajwańskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Współpraca ze Słowacją jest obecnie na etapie realizowania wspólnego projektu badawczego pomiędzy ITRI a Słowackim Uniwersytetem Technologicznym (STUBA) i Słowacką Akademią Nauk (SAS), którego celem jest opracowanie technologii dla pojazdów elektrycznych.

Dotychczas podjęte działania związane z przeciwdziałaniem zmianom klimatu nie wystarczą, aby ograniczyć globalny wzrost temperatury do 1,5°C. Taki wniosek wynika z oceny polityk wdrożonych w wyniku Porozumienia Paryskiego. Jeśli wszystkie obecnie planowane działania zostaną zrealizowane, można uniknąć wzrostu średniej temperatury o 4°C względem epoki przedprzemysłowej, ograniczając go do prawdopodobnego przedziału 2,1-2,8°C.

W ostatnich latach obserwowany jest wzrost globalnego finansowania działań łagodzących przyczyny zmian klimatu oraz przystosowujących do ich skutków. Według CPI (Climate Policy Initiative), w skali globalnej wzrosły one z 653 mld USD średniorocznie w latach 2019-2020 do 1,3 bln USD średniorocznie w latach 2021-2022. Zdecydowana większość tych środków, czyli 91 proc. (blisko 1,2 bln USD), została przeznaczona na łagodzenie skutków zmian klimatu, a więc ograniczanie emisji gazów cieplarnianych, zwłaszcza w sektorze energetycznym i transporcie. Z kolei finansowanie działań przystosowawczych do skutków zmian klimatu (adaptacja), wyniosło 63 mld USD, w porównaniu do 49 mld USD rocznie w poprzednim okresie. Mimo to wzrost udziału finansowania działań przystosowawczych w ogólnym budżecie na działania klimatyczne spadł prawie o połowę.

Pracownicy nie lubią inflacji, ponieważ obniża ona realną wysokość ich wynagrodzeń. Na przykład, dla 64 proc. respondentów biorących udział w badaniu pt. Postawy finansowe Polaków w czasach inflacji problemem jest wzrost inflacji przy braku wzrostu wynagrodzeń. Jednak spadek siły nabywczej pensji to nie jedyny koszt ponoszony przez pracowników w okresach wysokiej inflacji. Przeprowadzone w USA badania pokazują, że jednym z ukrytych, mniej oczywistych kosztów, są pojawiające konflikty płacowe. Pracownicy, chcąc utrzymać realną wartość wynagrodzeń na niezmienionym poziomie, zmuszeni są do podejmowania wysiłku negocjowania z pracodawcami.

Konflikty płacowe związane z inflacją prowadzą do powstania ukrytych kosztów, które wpływają na pracowników zarówno pod względem finansowym, emocjonalnym, jak i czasowym. W celu ich rozwiązania pracownicy negocjują z pracodawcami, organizują strajki lub w ostateczności zmieniają pracę. Negocjacje wynagrodzenia są niemal z definicji procesem obciążającym emocjonalnie, a w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do napięć pomiędzy dwoma zaangażowanymi stronami. Z kolei ci pracownicy, którym nie udało się wynegocjować wyższych zarobków uwzględniających inflację mogą odczuwać frustrację.

Pracownicy w kontaktach z pracodawcami – co do zasady – unikają jednak konfrontacji. 79 proc. uczestników badania deklarowało, że w roku je poprzedzającym przyjęło ofertę podwyżki wynagrodzenia od swojego pracodawcy, a tylko 21 proc. pracowników ją odrzuciło. Pracownicy nie podejmują negocjacji przyjmując niekiedy niekorzystne oferty, nie dlatego, że nie wierzą w ewentualną podwyżkę, ale dlatego, że wolą uniknąć konfliktu.

Pracownicy biorący udział w badaniu byliby skłonni zrezygnować z 1,75 proc. swojego wynagrodzenia, aby uniknąć sporu o podwyżki z pracodawcami. Konfrontacje z pracodawcą mogą więc być kosztowne dla pracowników, nawet jeśli teoretycznie mogą prowadzić do wyższych wynagrodzeń.

Brak zaangażowania w spory płacowe prowadzi do tzw. erozji płac, czyli stopniowego spadku realnej wartości wynagrodzeń. Proces ten zachodzi również wtedy, gdy korzyści z działań podejmowanych przez pracowników, jak negocjacje lub strajki, są równoważone przez koszty takich inicjatyw. Niemniej jednak – jak pokazuje omawiane badanie – ponad 60 proc. pracowników uznaje konflikty płacowe za konieczne w czasach wysokiej inflacji (sięgającej 10 proc.). Wyniki badań wskazują również na 23-proc. wzrost liczby strajków w wyniku wzrostu inflacji o 10 pkt. proc. w ciągu pięciu lat.

Podsumowując, konfrontacje płacowe są powszechne i generują także realne koszty zarówno dla pracowników, jak i całej gospodarki. Spadek realnej wartości wynagrodzeń to nie jedyna negatywna konsekwencja inflacji. Próby dostosowania płac do inflacji poprzez negocjacje z pracodawcami wiążą się z dodatkowymi kosztami, zwłaszcza czasowymi i emocjonalnymi.