Spis treści
Mimo spodziewanego spadku tempa wzrostu PKB w 2027 r., nadal będzie jednym z najwyższych w UE
3,6 proc. wyniósł wzrost r/r PKB Polski w III kwartale 2026 r. po wyrównaniu sezonowym
2,7 proc. wyniesie wzrost PKB Polski w 2027 r. – wg prognoz Komisji Europejskiej
o 5,7 pkt. proc. zmniejszy się tempo wzrostu nakładów brutto na środki trwałe w 2027 r. – wg prognozy NBP
Polska gospodarka utrzymała solidne tempo wzrostu. Według wstępnego szacunku, PKB w III kwartale 2026 r. zwiększył się r/r o 3,6 proc. wobec 4 proc. w II kwartale, po uwzględnieniu czynników sezonowych. Polska pozostaje tym samym w gronie najszybciej rozwijających się gospodarek UE. W ujęciu kwartalnym PKB zwiększył się o 0,8 proc. i jest to 8. z rzędu kwartał wzrostu. Dane miesięczne wskazują jednak, że spowolnienie aktywności gospodarczej obejmuje szerokie obszary: budownictwo, przemysł, handel i usługi. Szczególnie niekorzystne wyniki odnotowano w budownictwie. W najbliższym czasie istotna będzie także struktura wzrostu, a zwłaszcza to, na ile aktywność gospodarczą będą wspierać konsumpcja i wydatki publiczne, a na ile inwestycje przedsiębiorstw i popyt zagraniczny. W IV kwartale dodatkowym czynnikiem wspierającym gospodarkę może być finalizacja i rozliczanie projektów inwestycyjnych przed końcem roku.
Perspektywy na 2027 r. wskazują na wyhamowanie tempa rozwoju polskiej gospodarki, choć nadal powinno pozostawać jednym z najwyższych w Unii Europejskiej. Listopadowa projekcja NBP zakłada obniżenie r/r dynamiki PKB z 3,6 proc. w 2026 r. do 2,8 proc. w 2027 r. Natomiast Komisja Europejska prognozuje wzrost na poziomie 2,7 proc. Z obu prognoz wynika, że spowolnienie będzie konsekwencją przede wszystkim mniejszego wkładu inwestycji publicznych oraz osłabienia konsumpcji prywatnej, na którą negatywnie wpłyną wyższa inflacja i wolniejszy wzrost dochodów realnych. Mimo to Polska powinna utrzymać relatywnie wysokie tempo wzrostu na tle pozostałych państw UE. Prognozowana dynamika PKB będzie ponad dwukrotnie wyższa niż w strefie euro (1,2 proc.).
Jednym z głównych czynników ryzyka dla wzrostu gospodarczego w 2027 r. będzie osłabienie impulsu inwestycyjnego związanego z wykorzystaniem funduszy europejskich. Środki z Krajowego Planu Odbudowy (KPO) wspierają obecnie popyt m.in. na usługi budowlane, maszyny i wyposażenie, a w dłuższym okresie mogą poprawiać potencjał produkcyjny gospodarki. Ich wpływ na bieżącą dynamikę PKB ma jednak w znacznej mierze charakter przejściowy. Według listopadowej projekcji NBP, wzrost nakładów brutto na środki trwałe obniży się z 7,2 proc. w 2026 r. do 1,5 proc. w 2027 r. Nie oznacza to zatrzymania inwestycji, lecz wyraźne osłabienie ich wkładu we wzrost gospodarczy. Skala spowolnienia będzie zależeć od tego, czy słabszy impuls ze strony inwestycji finansowanych ze środków publicznych zostanie częściowo zrównoważony przez większą aktywność inwestycyjną przedsiębiorstw, finansowaną ze środków własnych i kredytów.
Możliwość zastąpienia słabszych inwestycji publicznych popytem zewnętrznym będzie zależeć od koniunktury u głównych partnerów handlowych Polski. W pierwszych dziewięciu miesiącach 2026 r. eksport towarów wzrósł r/r o 7,6 proc., a import o 8,8 proc. Dla perspektyw wzrostu istotna będzie zdolność polskich eksporterów do dalszego zwiększania sprzedaży na rynkach zagranicznych. Szczególne znaczenie ma sytuacja w Niemczech, na które przypada ponad jedna czwarta polskiego eksportu towarów. Utrzymujące się słabe tempo wzrostu niemieckiej gospodarki może ograniczać zamówienia dla polskiego przemysłu, zwłaszcza w branżach powiązanych z europejskimi łańcuchami dostaw. Poprawa koniunktury u partnerów handlowych mogłaby natomiast częściowo łagodzić skutki słabszego popytu krajowego. Kluczowe dla utrzymania wzrostu w kolejnych latach będzie stopniowe przejmowanie roli motoru inwestycji przez sektor prywatny, w miarę wygasania impulsu związanego z wykorzystaniem środków europejskich.

Piotr Kamiński
Wiara we własne kompetencje zwiększa zainteresowanie inwestowaniem
78 proc. zarabiających Polaków posiada oszczędności, ale z produktów inwestycyjnych korzysta tylko 29 proc.
59 proc. wynosi odsetek inwestujących osób o dużej wiedzy finansowej i wysokim poczuciu własnej skuteczności wobec 29 proc. w grupie o równie dużej wiedzy, ale niskim poczuciu własnej skuteczności
Wysokie poczucie własnej skuteczności, rozumianej jako przekonanie o własnych kompetencjach do podejmowania decyzji finansowych, zwiększa skłonność do inwestowania. Zjawisko to występuje niezależnie od poziomu posiadanej wiedzy finansowej. W badaniu przeprowadzonym przez PIE [1] wśród osób o wysokim poziomie wiedzy finansowej i wysokim poczuciu własnej skuteczności posiadanie inwestycji deklaruje 59 proc. badanych, podczas gdy wśród osób o tym samym poziomie wiedzy, lecz niskim poczuciu własnej skuteczności inwestuje zaledwie 29 proc. badanych [2]. Ponadto, wiara we własne kompetencje finansowe rekompensuje brak wiedzy ekonomicznej: osoby o niskim poziomie wiedzy finansowej, ale wysokim poczuciu skuteczności inwestują prawie tak samo często (25 proc.) jak osoby dobrze wyedukowane finansowo, lecz niemające poczucia własnej skuteczności (29 proc.).
Taka zależność nie dotyczy jednak oszczędzania, w którym to obszarze poziom wiedzy finansowej ma znacznie większy wpływ na zachowanie niż wiara we własne kompetencje finansowe. Różnica w odsetku oszczędzających między osobami o niskim i wysokim poczuciu skuteczności, przy dużej wiedzy finansowej, wynosi tylko 7,8 pkt. proc. (odpowiednio: 83 proc. i 91 proc.).
Niskie poczucie własnej skuteczności w obszarze inwestycji dotyczy przede wszystkim kobiet i młodych dorosłych. Kobiety deklarują istotnie mniejszą pewność siebie w inwestowaniu niż mężczyźni – ich średnie poczucie własnej skuteczności wynosi 2,5 pkt. na pięciostopniowej skali (przy 2,8 pkt. wśród mężczyzn). Wyraźne różnice widać również pomiędzy grupami wiekowymi: najniższą wiarę we własne kompetencje inwestycyjne wykazują młodzi dorośli w wieku 18-24 lata (2,4 pkt.), a najwyższy poziom poczucia sprawczości wykazują osoby powyżej 55. roku życia (2,7 pkt.) oraz osoby w wieku 35-44 lata (2,7 pkt.).
Współwystępowanie wysokiej awersji do ryzyka z niskim poczuciem własnej skuteczności może dodatkowo ograniczać skłonność do alokacji kapitału na rynku kapitałowym. Osoby o niskiej gotowości do podejmowania ryzyka oceniają swoje kompetencje średnio na 2,29 pkt., podczas gdy wśród osób o wysokiej gotowości do ryzyka wskaźnik ten wynosi 3,13 pkt.
Opisane bariery mają kluczowe znaczenie dla wykorzystania potencjału inwestycyjnego Polaków. Z naszego badania wynika, że oszczędności posiada 78 proc. zarabiających Polaków, a inwestuje tylko 29 proc. Ponadto, oszczędności mają w dużej mierze charakter pasywny: 45 proc. osób deklarujących oszczędzanie przechowuje te środki wyłącznie w gotówce lub na koncie osobistym. Potwierdzają to dane opisywane w jednym z ostatnich „Tygodników Gospodarczych PIE”, w którym wskazywaliśmy, że polskie gospodarstwa domowe charakteryzują się niską stopą oszczędności na tle innych krajów Unii Europejskiej, a większość oszczędności jest lokowana w depozytach bieżących i gotówce.
Aby zwiększyć skłonność Polaków do inwestowania, poza zachętami, potrzebne jest także zmniejszanie barier i rozwijanie wiedzy finansowej opartej na praktyce, a nie tylko na teorii. Wiedza teoretyczna jest niezbędna, ale nie zawsze przekłada się na praktyczne umiejętności. Barierę tę można częściowo przełamać, oferując proste i przejrzyste rozwiązania, które ułatwiają stopniowe przechodzenie od oszczędzania do inwestowania i pozwalają budować poczucie skuteczności poprzez praktykę. Taką rolę mogą pełnić planowane od stycznia 2027 r. osobiste konta inwestycyjne (OKI), chociaż sukces w ich upowszechnieniu zależy w dużym stopniu od łatwości ich obsługi oraz przejrzystej komunikacji zasad działania. Przykładem dobrych praktyk jest Szwecja, w której analogiczne do OKI konta ISK połączyły zachęty podatkowe z prostymi w obsłudze platformami inwestycyjnymi oraz szeroko zakrojoną kampanią informacyjno-edukacyjną (więcej o ISK pisaliśmy w lipcu). W Polsce taka kampania mogłaby łączyć działania skierowane do ogółu społeczeństwa z działaniami celowanymi w grupy o najniższym poczuciu własnej skuteczności w inwestowaniu – przede wszystkim młodych dorosłych, do których łatwo dotrzeć za pośrednictwem szkół i uczelni.

- Badanie przeprowadzono w październiku metodą CAWI na grupie 1982 dorosłych Polaków wykonujących pracę zarobkową.
- Do form oszczędności zaliczono: lokaty bankowe, obligacje Skarbu Państwa, gotówkę w złotych oraz walutach obcych, konta osobiste i oszczędnościowe w banku. Do form inwestowania zaliczono: fundusze inwestycyjne, papiery wartościowe notowane na giełdzie, udziały w spółkach nienotowanych na giełdzie, inwestycje w nieruchomości, kryptowaluty, metale szlachetne i materialne dobra kolekcjonerskie. Poczucie własnej skuteczności w kontekście inwestowania i oszczędzania zmierzono za pomocą stwierdzeń: „Brakuje mi wiedzy lub umiejętności potrzebnych do inwestowania pieniędzy” oraz „Brakuje mi wiedzy lub umiejętności potrzebnych do inwestowania pieniędzy”.
Iga Rozbicka, Marta Seredyńska
Polscy wynalazcy coraz częściej tworzą technologie cyfrowe, ale patentują je głównie zagraniczne firmy
2,5-krotnie wzrosła liczba zgłoszeń z informatyki między latami 2010-2012 a 2022-2024
21,3 proc. wszystkich wynalazków polskich twórców z lat 2022-2024 zgłosiły wyłącznie zagraniczne podmioty
o 65 proc. spadła liczba zgłoszeń dotyczących górnictwa
Liczba zgłoszeń patentowych z udziałem polskich wynalazców [3] wzrosła między latami 2010-2012 a 2022-2024 o 6 proc., przy czym coraz większą ich część stanowią informatyka i telekomunikacja, a coraz mniejszą chemia, budownictwo i górnictwo. Według Europejskiego Urzędu Patentowego, w latach 2022-2024 złożono 20,5 tys. takich zgłoszeń wobec 19,4 tys. w latach 2010-2012. Udział zgłoszeń z sekcji obejmującej fizykę i informatykę zwiększył się w tym czasie z 12,5 proc. do 17,1 proc., a z obszaru elektrotechniki i telekomunikacji (sekcja H) z 9,8 proc. do 12,5 proc. W obszarze chemii i metalurgii odnotowano spadek z 19,5 proc. do 16,0 proc., a budownictwa i górnictwa z 10,5 proc. do 7,1 proc. Udział sekcji A, obejmującej medycynę, wzrósł z 15,6 proc. do 18,0 proc., ale szczyt osiągnął w pandemicznym 2020 r. (21,2 proc.).
Spośród wszystkich dziedzin techniki najwięcej zyskuje informatyka, w tym sztuczna inteligencja (SI), a najmocniej kurczy się górnictwo. Liczba zgłoszeń z informatyki (klasa G06) zwiększyła się 2,5-krotnie, z 554 do 1373, a klasa awansowała z 7. na 2. miejsce, za medycyną (A61). Zgłoszeń, w których główną dziedziną jest SI, było w latach 2010-2012 zaledwie 7 (0,04 proc. wszystkich), a w latach 2022-2024 już 154 (0,8 proc.). Liczba zgłoszeń dotyczących górnictwa (E21) spadła o 65 proc., a klasa przesunęła się z 18. na 40. miejsce.
Za wzrostem liczby wynalazków w dziedzinach „cyfrowych” stoją głównie zagraniczne firmy, które korzystają z pracy polskich inżynierów. Liczba wynalazków [4] z informatyki, które współtworzyli polscy wynalazcy, ale zgłosiły wyłącznie zagraniczne podmioty, wzrosła ze 171 do 614, a wynalazków z polskim zgłaszającym z 249 do 296. W SI do zagranicznych podmiotów należy 76 proc. wynalazków, a w telekomunikacji (H04) 45 proc. zgłosiła jedna firma – Nokia. We wszystkich dziedzinach odsetek wynalazków polskich twórców zgłoszonych wyłącznie przez zagraniczne podmioty zwiększył się z 8,5 proc. do 21,3 proc. (3190 z 14 982 wynalazków w latach 2022-2024).
Najwięcej wynalazków polskich twórców zgłaszają dziś uczelnie i zagraniczne koncerny, a w czołówce nie ma żadnej polskiej firmy. Wśród 20 podmiotów z największą liczbą wynalazków w latach 2022-2024 jest 15 uczelni i 5 zagranicznych koncernów: Nokia, ZF, Aptiv, Intel i Valeo. Uczelnie te zgłosiły 22 proc. wszystkich wynalazków z lat 2022-2024, a koncerny 5 proc. W latach 2010-2012 w tej grupie był tylko jeden zagraniczny koncern. Dane za 2024 r. są niepełne, głównie w zgłoszeniach zagranicznych, więc zmiany są raczej niedoszacowane.
W większości pozostałych dziedzin właścicielami wynalazków pozostają polskie podmioty. W 61 z 66 większych dziedzin5 większość wynalazków ma polskiego zgłaszającego. W medycynie zagraniczne podmioty zgłosiły 10 proc. wynalazków, a w chemii organicznej 13 proc. W fotowoltaice wszystkie 118 zgłoszeń z lat 2022-2024 mają polskiego zgłaszającego. Poza informatyką i telekomunikacją zagraniczni zgłaszający przeważają m.in. w technice pojazdowej (B60), w której ich udział wzrósł z 13 proc. do 52 proc.
Polska stała się zapleczem badawczym globalnych koncernów technologicznych, ale nie właścicielem powstających tu cyfrowych wynalazków. Powstają tu kompetencje i miejsca pracy, lecz prawa do wynalazków mają zagraniczni właściciele. Krajowe patentowanie coraz mocniej opiera się na uczelniach, które odpowiadają za 39 proc. wynalazków z polskim zgłaszającym (28 proc. w latach 2010-2012). Dla polityki innowacyjnej ważniejsze niż liczba patentów staje się więc to, kto jest ich właścicielem.

3. Polscy wynalazcy (twórcy) to wynalazcy, którzy w zgłoszeniu podali adres w Polsce, niezależnie od obywatelstwa i od tego, kto zgłosił wynalazek. Zgłoszenie lub wynalazek „z udziałem polskich wynalazców” ma co najmniej jednego takiego wynalazcę, a pozostali współtwórcy mogą być z zagranicy. Analiza obejmuje zgłoszenia we wszystkich urzędach patentowych (m.in. polskim, europejskim i amerykańskim). W ponad 97 proc. z nich jest polski wynalazca, a w pozostałych baza go nie podaje, ale polski jest zgłaszający. Dziedziny techniki podano według głównej klasy Międzynarodowej Klasyfikacji Patentowej (IPC); ich udziały liczone wśród zgłoszeń z przypisaną główną klasą (ponad 98 proc. wszystkich).
4. Wynalazek oznacza rodzinę patentową, czyli wszystkie zgłoszenia tego samego rozwiązania w różnych urzędach liczone 1 raz. Wynalazca to twórca rozwiązania, a zgłaszający to podmiot, który składa zgłoszenie i jest właścicielem praw do wynalazku. Kraj zgłaszającego ustalono według adresu, więc polskie spółki zależne zagranicznych koncernów liczone są jako polscy zgłaszający.
5. Klasy IPC z co najmniej 50 wynalazkami w latach 2022-2024.
Jakub Wierzbicki
Wartość polskiego importu produktów sektora obronnego wzrosła o 23 proc. w 2025 r.
9,1 mld EUR wyniosła wartość polskiego importu produktów sektora obronnego w 2025 r., czyli trzykrotnie więcej niż w 2022 r.
2,7 mld EUR wyniosła wartość importu czołgów i wozów bojowych w 2025 r., czyli ponad dwa razy więcej niż rok wcześniej
91 proc. polskiego importu uzbrojenia w latach 2021-2025 pochodziło z Korei Płd. i USA
W 2025 r. Polska sprowadziła produkty sektora obronnego o wartości 9,1 mld EUR, czyli o 23 proc. więcej niż rok wcześniej i ponad trzykrotnie więcej niż w 2022 r. (2,8 mld EUR). Z kolei wartość eksportu uzbrojenia z Polski wzrosła w latach 2022-2024 z 2,1 mld EUR do 4,8 mld EUR, a w 2025 r. spadła r/r o 6 proc., do 4,5 mld EUR. W efekcie ujemne saldo wymiany w tej kategorii pogłębiło się do 4,6 mld EUR wobec 2,6 mld EUR w 2024 r. Skalę zakupów podkreślają dane Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem (SIPRI). W latach 2021-2025 Polska była 7. największym importerem uzbrojenia na świecie i największym wśród europejskich państw NATO – przypadło na nią 17 proc. ich łącznego importu. Udział Polski w światowym eksporcie uzbrojenia był znacznie niższy i wyniósł 1,0 proc. (14. miejsce).
Zmniejszona wartość eksportu była przede wszystkim efektem mniejszej sprzedaży amunicji (o 0,7 mld EUR) i artylerii (o 0,3 mld EUR). Prawdopodobną przyczyną jest zmniejszenie dostaw na Ukrainę, która w latach 2021-2025, według SIPRI, była odbiorcą 94 proc. polskiego eksportu uzbrojenia. SIPRI wskazuje, że wolumen transferów uzbrojenia na Ukrainę w 2025 r. był wyraźnie niższy niż w latach 2023-2024, głównie wskutek ograniczenia pomocy wojskowej świadczonej przez USA. Spadek ten został w znacznej mierze zrównoważony przez zwiększenie wartości eksportu lotniczego – samolotów i śmigłowców (o 0,4 mld EUR), dronów (o 0,3 mld EUR) oraz części statków powietrznych (o 0,2 mld EUR).
W 2025 r. czołgi i wozy bojowe stały się największą pozycją w polskim imporcie uzbrojenia. Wartość tego importu wyniosła 2,7 mld EUR, czyli ponad dwa razy więcej niż w 2024 r. Bez tych produktów wartość importu w 2025 r. wzrosłaby zaledwie o 5 proc. Drugą najważniejszą kategorią importową jest amunicja, której wartość dostaw w latach 2022-2024 wzrosła z 0,8 mld EUR do 2,6 mld EUR i w 2025 r. utrzymała się na podobnym poziomie 2,3 mld EUR. Wzrosła natomiast wartość importu artylerii i wyrzutni rakiet – do 1,1 mld EUR wobec 0,8 mld EUR rok wcześniej.
Wzrost wartości importu w 2025 r. wynikał przede wszystkim z kumulacji dostaw ciężkiego sprzętu zamówionego w poprzednich latach. Wartość importu czołgów i wozów bojowych zwiększyła się o 1,4 mld EUR, co odpowiadało za ok. 80 proc. przyrostu wartości całego importu sektora obronnego. Za większość tego wzrostu odpowiadały dostawy z USA – wartość importu czołgów i wozów bojowych z tego kraju zwiększyła się ponad czterokrotnie – z 0,2 mld EUR do 1,1 mld EUR, co zbiega się z dostawami czołgów Abrams, których w najnowszej wersji M1A2 SEPv3 przekazano 117 w 2025 r. Rosła również wartość importu czołgów i wozów bojowych z Korei Płd. – z 1,0 mld EUR do 1,5 mld EUR – co zbiega się z planem MON, który na 2025 r. przewidywał dostawę ponad 95 czołgów K2.
Z kolei w pierwszych trzech kwartałach 2026 r. handel produktami sektora obronnego wyraźnie wyhamował. W okresie styczeń–wrzesień wartość eksportu wyniosła 2,7 mld EUR wobec 3,1 mld EUR przed rokiem (spadek r/r o 15 proc.), a importu 5,7 mld EUR wobec 6,3 mld EUR (spadek r/r o 9 proc.). Znacznie silniej spadły obroty z wyłączeniem lotnictwa (samolotów i śmigłowców, dronów oraz części statków powietrznych) – wartość eksportu zmniejszyła się r/r o 62 proc., z 1,0 mld EUR do 0,4 mld EUR, a importu o 35 proc., z 4,5 mld EUR do 2,9 mld EUR. Spadek wartości eksportu wynikał niemal w całości z dalszych ograniczeń dostaw amunicji na Ukrainę, których wartość obniżyła się z 796 mln EUR do 208 mln EUR. Rosła natomiast sprzedaż dronów na Ukrainę (do 656 mln EUR wobec 532 mln EUR przed rokiem). Po stronie importu zmniejszyły się przede wszystkim dostawy z Korei Płd., m.in. czołgów (z 1,1 mld EUR do 0,7 mld EUR). Jednocześnie ponad pięciokrotnie wzrosła wartość importu samolotów i śmigłowców z USA – z 0,3 mld EUR do 1,7 mld EUR. Dane te mają jednak charakter wstępny.
Wielkość i struktura handlu polskiego uzbrojenia zależą w dużej mierze od sytuacji w Ukrainie. Dane za 2025 r. i pierwsze trzy kwartały 2026 r. obrazują, że eksport amunicji, który w ostatnich latach napędzał wzrost sprzedaży, maleje wraz z mniejszymi dostawami na Ukrainę, a poza tym rynkiem pozostaje marginalny. Zwiększa się jedynie eksport dronów, ale i on trafia głównie na Ukrainę. Bez dywersyfikacji odbiorców eksport sektora może w kolejnych latach dalej się kurczyć, a ujemne saldo w handlu uzbrojeniem – utrzymywać się co najmniej do czasu zakończenia dostaw zamówionego za granicą sprzętu.

Michał Kowalski
Ubóstwo transportowe w Polsce zmniejszyło się w ostatnich latach
z 38 proc. do 21 proc. spadł od 2012 r. odsetek gospodarstw domowych wydających ponad 6 proc. dochodów na cele transportowe
ok. 8 mln Polaków jest dotkniętych zjawiskiem ubóstwa transportowego – według szacunków rządowych umieszczonych w KPiEK
39 proc. z ponad 8 mln punktów adresowych w Polsce spełnia kryteria wykluczenia transportowego
W Polsce spada poziom ubóstwa transportowego mierzonego wskaźnikami dochodowymi i strukturalnymi. W 2025 r. rozpiętość wybranych wskaźników ubóstwa transportowego wahała się od 3,5 proc. do 23 proc. populacji To spadek w porównaniu z 2024 r. (od 4,5 proc. do 25 proc.) i bardzo znaczący spadek w porównaniu z 2012 r., gdy wskaźnik gospodarstw domowych wydających na transport powyżej 6 proc. dochodów wynosił 38 proc. Względnie wysoki poziom ubóstwa można zaobserwować w przypadku dwóch wskaźników – ponad 6 proc. dochodów wydawanych na transport oraz wskaźnika dwukrotności mediany wydatków na cele transportowe. Aż 23 proc. gospodarstw domowych wydaje znacząco więcej niż przeciętna.
Należy zaznaczyć, że powyższe wskaźniki są oparte na kryteriach dochodowych i wydatkach, a nie dostępności transportu. Według najnowszego badania wykluczenia transportowego przeprowadzonego przez cztery politechniki [6], zjawisko wykluczenia ze względu na dostępność transportu dotyczy 39 proc. z ponad 8 mln punktów adresowych, co przekłada się na 10 mln osób w całym kraju (27 proc. populacji).
Na tle UE-27, według badania Oko-Institut, Polska jest na przeciętnym poziomie w większości mierników wykluczenia transportowego – ok. 11 proc. polskiej populacji nie korzysta z transportu publicznego z powodu jego braku, zbyt niskiej częstotliwości przejazdów lub ich złego dopasowania. Nieco powyżej 3 proc., ponieważ podróż transportem zbiorowym zajmuje za dużo czasu i tylko ok. 0,5 proc., ponieważ jest on za drogi.
Szacunki rządowe wskazują, że ok. 8 mln osób w Polsce jest dotkniętych ubóstwem transportowym, a redukcja tego zjawiska jest ujęta w Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu. Jednocześnie jednak w tym dokumencie brakuje konkretnych celów i wskaźników, w przeciwieństwie do poruszonego w tym samym dokumencie ubóstwa energetycznego. Przedstawiono natomiast zakładane działania na rzecz zmniejszenia ubóstwa transportowego, w tym Krajowy Program Kolejowy do 2030 roku (z perspektywą do roku 2032), Program inwestycyjny Centralny Port Komunikacyjny Etap II. 2024–2032, Program Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2032 roku oraz Rządowy program budowy lub modernizacji przystanków kolejowych na lata 2021-2026.

6. Politechnika Poznańska, Politechnika Gdańska, Politechnika Śląska i Politechnika Warszawska.
Adam Juszczak
Wsparcie pracodawców jest niezbędne dla wykorzystania unijnej oferty szkoleń zawodowych
tylko 10,7 proc. pracowników w wieku 25-64 lata w Polsce deklarowało w 2025 r. udział w edukacji lub szkoleniach w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie
4 pkt. proc. dzieli Polskę od średniej UE pod względem udziału pracowników w edukacji i szkoleniach
1,4 pkt. proc. wyniósł spadek udziału pracowników w edukacji lub szkoleniach w Polsce między 2024 r. a 2025 r.
Unijna strategia mająca na celu rozwój kompetencji i uczenia się przez całe życie – Unia Umiejętności – przechodzi od ogólnych celów do kolejnych instrumentów ich realizacji. Cele strategii i pierwsze wdrażane inicjatywy opisywaliśmy w ubiegłym roku. Kolejnym instrumentem wdrożeniowym strategii jest Education and Skills Package ogłoszony 5 listopada 2026 r. Obejmuje działania dotyczące kompetencji podstawowych, edukacji cyfrowej, wsparcia nauczycieli oraz kształcenia zawodowego. Jednym z instrumentów w tym ostatnim obszarze będzie Europejski Akcelerator Szkoleń Sektorowych.
Akcelerator ma skrócić drogę od opracowania treści szkoleniowych do ich wykorzystania przez pracowników i firmy. Pilotaż, planowany od 2027 r., oprze się na materiałach powstałych w europejskich inicjatywach branżowych, m.in. Pakcie na rzecz umiejętności. Instytucje edukacyjne, firmy i organizacje branżowe mają testować wdrażanie krótkich modułów szkoleniowych oraz sposób oceny i potwierdzania zdobytych umiejętności. Ma to przyspieszyć dostosowywanie oferty do potrzeb branż i zwiększyć wiarygodność efektów nauki.
Nowe propozycje Komisji Europejskiej pojawiają się w momencie, gdy uczestnictwo polskich pracowników w szkoleniach spada i pozostaje poniżej średniej UE. Najnowsze dane wskazują, że w Polsce w 2025 r. w edukacji lub szkoleniach uczestniczyło 10,7 proc. pracowników w wieku 25-64 lata, wobec 12,1 proc. rok wcześniej [7] (w okresie czterech tygodni przed badaniem). Wynik był o 4 pkt. proc. niższy niż średnia UE wynosząca 14,7 proc.
Duża luka względem UE występuje w branżach zatrudniających najwięcej pracowników w Polsce. W przetwórstwie przemysłowym szkoliło się tylko 6,4 proc. pracowników najemnych, wobec 10 proc. w UE, w handlu odpowiednio 6,6 proc. i 10,8 proc., a w budownictwie 4,4 proc. i 8,5 proc W zestawieniu sektorowym tylko branża finansowo-ubezpieczeniowa oraz administracja publiczna osiągały wyniki wyższe niż średnie unijne, a sektor ICT był blisko średniego poziomu w UE. Przykładowo, w przetwórstwie przemysłowym (branży z największym zatrudnieniem w Polsce) różnica między polskim a unijnym wskaźnikiem uczestnictwa w uczeniu się odpowiada liczbie ok. 92 tys. potencjalnych uczestników szkoleń. Jest to oczywiście ilustracja skali dystansu, a nie oszacowanie rocznej liczby osób wymagających przeszkolenia.
Dostępność szkolenia nie oznacza jednak automatycznie możliwości ani gotowości skorzystania z niego. Jak wskazaliśmy w ubiegłorocznym Raporcie PIE [8], przyczynami ograniczającymi udział w szkoleniach mogą być brak czasu pracowników oraz niewystarczające wsparcie pracodawców. Z kolei CEDEFOP zwrócił uwagę na bariery rozwoju osób słabiej wykwalifikowanych i pracowników wykonujących zadania oferujące niewiele okazji do nauki. Proponowane przez KE podejście obejmujące krótsze moduły szkoleniowe może ułatwić uczestnictwo, lecz samo w sobie nie zapewni czasu na zajęcia ani możliwości wykorzystania nowych umiejętności w pracy.
Efektem działania Akceleratora w Polsce powinno być zwiększenie udziału osób dotychczas nieuczących się, a nie tylko poszerzenie oferty dla już aktywnych. Wsparcie instytucji szkoleniowych i firm warto powiązać z dotarciem do pracowników o niższych kwalifikacjach oraz zapewnieniem czasu na naukę. Z kolei prace IBE nad mikropoświadczeniami mogą pomóc wiarygodnie potwierdzać efekty krótkich modułów, pod warunkiem uzgodnienia z pracodawcami sposobu oceny i znaczenia dokumentu. Miarą powodzenia powinny być nowe umiejętności wykorzystywane w pracy i udział osób wcześniej nieuczestniczących w szkoleniach.

7. Wskaźnik pochodzi z badania aktywności ekonomicznej ludności (EU-LFS; w Polsce – BAEL) i obejmuje uczestnictwo w edukacji formalnej (np. w szkole lub na studiach) oraz pozaformalnej (np. kursach, warsztatach) w ciągu czterech tygodni poprzedzających badanie. Nie uwzględnia samodzielnego uczenia się nieformalnego ani instruktażu na stanowisku pracy pod nadzorem instruktora (guided on-the-job training). Dane roczne oblicza się jako średnią wyników kwartalnych, co pozwala śledzić zmiany rok do roku. Więcej informacji na temat sposobów pomiaru poziomu uczestnictwa dorosłych w szkoleniach i kształceniu można znaleźć w Aneksie do raportu PIE pt. Dlaczego Polacy się nie szkolą? Przyczyny niskiego poziomu uczestnictwa dorosłych w edukacji i kształceniu.
Cezary Przybył

