Kluczowe wnioski

Opublikowano: 13/12/2019

Automatyczny zapis do programów oszczędzania oraz inne ustawienia domyślne wykorzystane również w Pracowniczych Planach Kapitałowych to coraz popularniejsze narzędzie behawioralne wspierające oszczędzanie prywatne. Doświadczenia z wdrażania takich rozwiązań w USA, Wielkiej Brytanii czy Nowej Zelandii pokazują ich skuteczność: zdecydowanie więcej osób dołącza do programów oszczędnościowych. Wzrost uczestnictwa jest szczególnie widoczny wśród grup, które zazwyczaj miały największe problemy z oszczędzaniem, np. młodszych i zarabiających mniej. Również w pierwszej fazie wdrażania PPK w Polsce, mimo procentowego poziomu partycypacji niższego od zakładanego w OSR ustawy, ponad 1 mln 200 tys. Polaków założyło konta oszczędnościowe (w PPK i PPE).

Doświadczenia z wdrażania takich rozwiązań w USA, Wielkiej Brytanii czy Nowej Zelandii pokazują ich skuteczność: zdecydowanie więcej osób dołącza do programów oszczędnościowych. Wzrost uczestnictwa jest szczególnie widoczny wśród grup, które zazwyczaj miały największe problemy z oszczędzaniem, np. młodszych i zarabiających mniej. Również w pierwszej fazie wdrażania PPK w Polsce, mimo procentowego poziomu partycypacji niższego od zakładanego w OSR ustawy, ponad 1 mln 200 tys. Polaków założyło konta oszczędnościowe (w PPK i PPE).

Chociaż zakończył się pierwszy etap wdrażania PPK, to w rzeczywistości długookresowy projekt podnoszenia indywidualnych oszczędności Polaków dopiero się rozpoczyna. W kolejnych fazach trzeba się skupić nie tylko na zachęcaniu nowych grup do uczestnictwa, ale również na optymalizacji schematów oszczędzania tych, którzy już w PPK oszczędzają. W ramach tych działań trzeba zmierzyć się z trzema ryzykami:

• wysoki odsetek rezygnacji (opt-out), na który wpływa m.in. niski poziom zaufania do architektów decyzji (państwa, instytucji finansowych i pracodawców), niski poziom kompetencji finansowych, niskie dochody;
• powiększaniu grupy oszczędzających nie towarzyszy duży wzrost kwot oszczędności, przez silną tendencję uczestników do trwania przy najniższej, domyślnej stawce wpłat, która jest nieoptymalna dla długookresowej akumulacji kapitału;
• niedopasowanie ujednoliconych schematów oszczędzania do zróżnicowanych możliwości i potrzeb oszczędzających.

Dlatego należy wziąć pod uwagę te mechanizmy i nie koncentrować się wyłącznie na podnoszeniu procentowego poziomu partycypacji w poszczególnych grupach, ale tworzyć warunki, by osoby już uczestniczące nie ograniczały się do domyślnego, minimalnego poziomu oszczędzania.

W czwartym rozdziale proponujemy kilka rozwiązań, które mogą pomóc w zachęcaniu nowych grup do udziału w PPK, jak i optymalizować ścieżki oszczędzania tych, którzy już w programie uczestniczą, m.in.:

1. Wprowadzenie rozwiązań ułatwiających oszczędzanie większych kwot niż minimalna, np. eskalator, czyli mechanizm automatycznego podnoszenia wpłat.
2. Przygotowanie narzędzi pomagających uczestnikom personalizować schematy oszczędzania, czyli w dążeniu do tzw. smart defaults, uwzględniających nie tylko wiek, ale też inne cechy uczestników. Od strony technicznej takie rozwiązanie może przyjąć formę zautomatyzowanego doradztwa opartego na uczeniu maszynowym (robo-advisor).
3. Unikanie w komunikacji z oszczędzającymi standardowych, uogólnionych i prostych komunikatów marketingowych, zastąpienie ich empirycznie zweryfikowanymi technikami behawioralnymi, wykorzystującymi indywidualne kanały dotarcia.
4. Wprowadzenie dodatkowych narzędzi umożliwiających wpłaty do PPK, np. umożliwienie przelewania na konta oszczędnościowe części zwrotu podatku od osób fizycznych (w ramach usługi „Twój e-PIT”).