W przeddzień odbywającej się w Berlinie międzynarodowej konferencji poświęconej suwerenności cyfrowej (Summit on European Digital Sovereignty) 4 europejskie think-tanki ogłosiły powstanie sieci European Network for Technological Resilience and Sovereignty - wspólnej inicjatywy na rzecz zwiększania technologicznej niezależności Unii Europejskiej. Polski Instytut Ekonomiczny jest jednym z inicjatorów tego przedsięwzięcia.

Optymizm wśród firm rośnie i potwierdza ożywienie w polskiej gospodarce. W listopadzie MIK wzrósł o 5,3 pkt m/m do poziomu 108,5 pkt. Jest to najwyższa na przestrzeni ostatnich 4 lat wartość indeksu. Podobne wartości Miesięczny Indeks Koniunktury notował po raz ostatni w listopadzie i grudniu 2021 r. (odpowiednio 109,2 i 107,8). Na obecny poziom MIK wpłynęła przewaga ocen pozytywnych w pięciu z siedmiu jego komponentów: wartości sprzedaży, nowych zamówieniach, zatrudnieniu, wynagrodzeniach oraz płynności finansowej. Wskaźnik dla inwestycji osiągnął drugi najwyższy poziom w tym roku – 60 proc. dużych i 40 proc. średnich firm deklaruje realizację inwestycji na poziomie wyższym lub zbliżonym do poprzedniego kwartału. W ujęciu rocznym wzrost odnotowano we wszystkich siedmiu komponentach, co zdarzyło się po raz pierwszy w tym roku.

Sektor motoryzacyjny w Polsce ma istotne znaczenie dla polskiego przemysłu. W 2023 r. odpowiadał on za 1,4 proc. wartości dodanej brutto wytworzonej w 2023 r. i 10 proc. całości wartości sprzedanej przetwórstwa przemysłowego, zapewniając zatrudnienie dla ponad 300 tys. osób. Udział kapitału polskiego w branży motoryzacyjnej pozostaje jednak niewielki. Przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym wypracowały w 2024 r. aż 75 proc. zysków tego sektora. Na kondycję polskiej motoryzacji wpływają wyzwania, z którymi mierzy się cały rynek europejski, w tym słabnący popyt, rosnąca konkurencja producentów chińskich oraz polityka klimatyczna UE i związany z tym rozwój elektromobilności. W ciągu ostatnich 10 lat udział motoryzacji w produkcji przemysłowej w Polsce zmniejszył się o 2 pkt. proc. Jednocześnie koncentracja na produkcji części, która jest cechą charakterystyczną polskiego sektora motoryzacyjnego, daje mu relatywnie większą odporność na kryzysy. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Diagnoza i perspektywy rozwoju sektora motoryzacyjnego w Polsce”, który powstał na zlecenie Electromobility Poland SA.

Popyt na kredyty mieszkaniowe nadal rośnie. W III kwartale 2025 r. do banków wpłynęło 116 tys. wniosków o kredyt hipoteczny. To drugi kwartał z rzędu, kiedy liczba wniosków przekroczyła 100 tys. i wzrost o 36 proc. względem III kwartału w 2024 r. Na rosnący popyt wpływ mają z ceny, które od 6 miesięcy są niższe niż w rok wcześniej oraz kolejna obniżka stóp procentowych we wrześniu. Na rynku sprzedaży mieszkań zachowała się dynamika cen obserwowana w poprzednim kwartale. Warszawa, Kraków, Wrocław i Poznań były jedynymi dużymi miastami Europy Środkowo-Wschodniej, w których ceny mieszkań spadły w ujęciu rocznym. Jednocześnie podaż nowych ofert sprzedaży mieszkań była najniższa od początku roku.

Przedsiębiorcy z optymizmem rozpoczęli czwarty kwartał 2025 r. W październiku MIK wzrósł m/m (o 6,1 pkt.) do poziomu 103,2 pkt. Jest to najwyższa tegoroczna wartość indeksu. Jednocześnie po raz pierwszy od pięciu miesięcy wskaźnik ten jest powyżej poziomu neutralnego (100,0), co oznacza przewagę nastrojów pozytywnych nad negatywnymi wśród przedsiębiorców. Obecny MIK jest o 0,3 pkt. wyższy niż najwyższe dotychczasowe tegoroczne wartości odnotowane w lutym i kwietniu (po 102,9 pkt.). Jest też wyższy o 3,6 pkt. niż ubiegłoroczny odczyt październikowy (99,6 pkt.). Uwagę przykuwa komponent nowych zamówień, który rośnie piąty miesiąc z rzędu.

Przedstawiciele biznesu oraz NGO zauważają, że choć państwo wciąż pełni ważną rolę w procesie cyfryzacji, to odpowiedzialność za formułowanie polityk cyfrowych oraz projektowanie technologii coraz częściej przenosi się poza jego struktury. Międzynarodowe korporacje technologiczne są nie tylko dostawcami technologii, ale w coraz większym stopniu aktywnie kształtują przyszłe kierunki cyfryzacji państwa, formułując wizję przyszłości cyfryzacji. Polskie organizacje pozarządowe również aktywnie uczestniczą w konsultacjach, tworzą ekspertyzy i wpływają na polityki cyfrowe, oferując alternatywne – względem państwowych i korporacyjnych – wizje rozwoju kraju. Jednocześnie zarówno organizacje pozarządowe, jak i sektor biznesowy pozytywnie oceniają działania administracji publicznej w obszarze cyfryzacji, zwłaszcza w obszarze otwarcia na dialog. Zauważają jednak szereg poważnych problemów, w tym brak koordynacji tworzonych polityk cyfrowych, niską stabilność instytucjonalną oraz brak długofalowej strategii. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Alternatywne wyobrażenia rozwoju technologicznego Polski”.

W okresie 2020-2024 na polskie przedsiębiorstwa oddziaływał szereg wewnętrznych i zewnętrznych czynników związanych z pandemią COVID-19 i wojną w Ukrainie. Gwałtowny wzrost cen surowców oraz wysoka inflacja miały istotny wpływ na zmianę rentowności firm. Na skutek spadku sprzedaży i rosnących kosztów działalności, w 2024 r. firmy w Polsce zanotowały najniższą rentowność w ciągu ostatnich 10 lat. Rentowność obrotu netto zmalała do 3,4 proc., a udział firm osiągających zysk spadł do 77,2 proc., co oznacza, że niemal co czwarta firma zakończyła rok stratą. Jednocześnie sytuacja polskich firm jest wyraźnie zróżnicowana sektorowo. Największy spadek rentowności odnotowały branże kapitałochłonne i pracochłonne, w tym przetwórstwo przemysłowe, budownictwo, handel oraz transport i gospodarka magazynowa. Branże usługowe oparte na wiedzy - informacja i komunikacja oraz pozostała działalność usługowa - mimo wzrostu kosztów pracy i spadku marż, zachowały relatywnie wysoką rentowność i stabilność finansową. To główne wnioski raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Rentowność polskich przedsiębiorstw w latach 2020-2024 – porównania sektorowe”.

Z rozwiązań opartych o sztuczną inteligencję korzysta w Polsce od blisko 6 do 16 proc. firm, w zależności od metody badania. Jednocześnie aż 77 proc. przedsiębiorców nie stosujących AI nie planuje jej wdrożenia, dopóki nie będzie to konieczne. Jak wynika z przeprowadzonego przez Polski Instytut Ekonomiczny przeglądu badań z AI najczęściej korzystają mikrofirmy oraz duże przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwa najczęściej sięgające po sztuczną inteligencję wyraźnie wyróżniają się też na tle rynku – są to firmy, które mają wdrożone więcej narzędzi cyfrowych, silniejsze powiązania z międzynarodowymi łańcuchami dostaw, a także z większym optymizmem patrzące w przyszłość. Firmy stosujące sztuczną inteligencję blisko 2,5 razy częściej obsługują klientów zagranicznych i ponad dwukrotnie częściej współpracują z dostawcami spoza Polski niż przedsiębiorstwa, które nie wdrożyły jeszcze tych rozwiązań. Badania PIE wskazują też, że inicjatywy wykorzystywania AI w firmie często pojawiają się oddolnie, z inicjatywy pracowników, a nie jako element strategii firmy. To sugeruje, że faktyczne wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji może być większe, niż wynika to z oficjalnych danych. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „AI w polskich przedsiębiorstwach”.

Pracujący Polacy szkolą się rzadziej niż obywatele UE. W 2024 r. zaledwie 23,5 proc. polskich pracowników w wieku 25-64 lata kształciło się lub szkoliło. To o 8,6 pkt proc. mniej od średniej w UE. 2/3 pracujących Polaków korzystało ze szkoleń wyłącznie w celu podniesienia jakości swojej pracy lub dostosowania się do nowych obowiązków, a tylko co dziesiąty pracownik szkolił się, aby zwiększyć szansę na awans lub poprawić swoją sytuację na rynku pracy. Wśród przyczyn niskiej aktywności szkoleniowej dominuje brak czasu, na co wskazuje 42 proc. pracujących, a także zbyt małe zaangażowanie pracodawców. Tylko 11,5 proc. przedsiębiorstw w Polsce deklaruje posiadanie zasobów organizacyjnych, które umożliwiają organizację szkoleń, podczas gdy średnia dla UE wynosi 40,7 proc. Na dostęp do szkoleń wpływają wielkość firmy, wiek pracownika oraz stanowisko, które zajmuje. Odpowiedzią na niski poziom uczestnictwa dorosłych w uczeniu się może być wdrożenie polityki opartej na zachętach finansowych oraz lepsze dopasowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Dlaczego Polacy się nie szkolą? Przyczyny niskiego poziomu uczestnictwa dorosłych w edukacji i kształceniu”.

W ciągu ostatnich 10 lat polski rynek pracy uległ znaczącej transformacji. Dynamicznie rośnie liczba miejsc pracy w sektorach wymagających wysokich kompetencji. W latach 2014-2022, 17 działów PKD stanowiło tzw. „motory wzrostu”, w których wartość dodana wzrastała szybciej niż zatrudnienie. Były to m.in. działy związane z IT i usługami opartymi na wiedzy oraz działy związane z produkcją maszyn i urządzeń elektrycznych. Od 10 lat większość miejsc pracy tworzonych w Polsce to stanowiska o wysokiej wartości dodanej co oznacza, że polska gospodarka transformuje się w kierunku bardziej zaawansowanych funkcjonalnie modeli znanych z krajów Europie Zachodniej. Jednocześnie zmniejsza się zatrudnienie w sektorach gospodarki o niskiej wartości dodanej, takich jak rolnictwo czy górnictwo. To główne wnioski raportu PIE pt. „Transformacja strukturalna polskiej gospodarki w latach 2014-2024 r.”