Polska należała w ostatnich dekadach do najszybciej rozwijających się gospodarek europejskich. Dużą rolę w tym procesie odegrały inwestycje zagraniczne. Udział BIZ w PKB od 1994 r. do 2024 r. wzrósł z 3,4 do 38 proc., Polska od początku transformacji gospodarczej przyciągnęła w tej formie łącznie ponad 390 mld USD. Obecnie jednak poziom inwestycji do Polski nie zwiększa się, na co wpływają głównie rosnące koszty (energii, pracy), a także dopiero kształtujące się przewagi polskich firm, umożliwiające inwestycje wychodzące. Pomimo znacznego wzrostu poziomu zamożności Polski w ostatnich trzech dekadach, dysproporcja między BIZ ulokowanymi w kraju, a inwestycjami podejmowanymi za granicą wynosi aż 9:1, co jest charakterystyczne raczej dla słabo rozwiniętych gospodarek. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Polska gospodarka na drodze do dojrzałości inwestycyjnej”.

Choć tradycyjny podział ról powoli odchodzi do przeszłości, kobiety wciąż częściej niż mężczyźni poświęcają czas na obowiązki domowe i opiekuńcze. Jest to fenomen ogólnoświatowy i dotyczy także kobiet, które pracują i zarabiają więcej niż ich partnerzy. PIE postanowiło przeprowadzić badanie eksperymentalne, którego celem jest pogłębienie wiedzy o przyczynach tej nierównowagi. Dotychczasowe wyjaśnienia wskazywały, że czynnikami, który wpływają na nierówny podział obowiązków domowych, są różnice w dostępności czasu, zarobkach, zróżnicowane obowiązki wynikające z rodzicielstwa, , indywidualne przekonania, normy kulturowe, socjalizacja, zdolności komunikacyjne. Wyniki badania pilotażowego PIE sugerują, że na nierówny podział obowiązków domowych wpływają także różnice płciowe w dostrzeganiu potrzeby realizacji poszczególnych obowiązków domowych oraz w subiektywnej ocenie ich znaczenia. Kobiety chętniej inicjują działania i bardziej niż mężczyźni angażują się w planowanie pracy i w wykonywanie zidentyfikowanych obowiązków. Wnioski te płyną z pierwszej części opracowania PIE „Przyczyny nierównego podziału obowiązków domowych”.

Sektor usług ma coraz większe znaczenie dla polskiej gospodarki. W 2023 r. działało o 18 proc. więcej firm usługowych niż w 2018 r., a nakłady inwestycyjne w sektorze zwiększyły się w tym czasie o 55 proc. Wartość eksportu usług w 2024 r. była o 70 proc. wyższa niż w 2019 r. Mimo tych pozytywnych tendencji udział sektora usług w PKB mierzony wartością dodaną nadal jest o ok. 10 p. proc. niższy niż średnio w UE. Sektor usług stoi przed licznymi wyzwaniami: rosnącą presją płacową, niedoborami kadrowymi oraz niestabilnością regulacyjną, które hamują inwestycje i rozwój oferty. Dodatkowe ryzyka wynikają z niepewnej sytuacji geopolitycznej i nasilającej się globalnej konkurencji. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Sektor usług w Polsce – diagnoza, wyzwania i kierunki rozwoju”.

W przeddzień odbywającej się w Berlinie międzynarodowej konferencji poświęconej suwerenności cyfrowej (Summit on European Digital Sovereignty) 4 europejskie think-tanki ogłosiły powstanie sieci European Network for Technological Resilience and Sovereignty - wspólnej inicjatywy na rzecz zwiększania technologicznej niezależności Unii Europejskiej. Polski Instytut Ekonomiczny jest jednym z inicjatorów tego przedsięwzięcia.

Optymizm wśród firm rośnie i potwierdza ożywienie w polskiej gospodarce. W listopadzie MIK wzrósł o 5,3 pkt m/m do poziomu 108,5 pkt. Jest to najwyższa na przestrzeni ostatnich 4 lat wartość indeksu. Podobne wartości Miesięczny Indeks Koniunktury notował po raz ostatni w listopadzie i grudniu 2021 r. (odpowiednio 109,2 i 107,8). Na obecny poziom MIK wpłynęła przewaga ocen pozytywnych w pięciu z siedmiu jego komponentów: wartości sprzedaży, nowych zamówieniach, zatrudnieniu, wynagrodzeniach oraz płynności finansowej. Wskaźnik dla inwestycji osiągnął drugi najwyższy poziom w tym roku – 60 proc. dużych i 40 proc. średnich firm deklaruje realizację inwestycji na poziomie wyższym lub zbliżonym do poprzedniego kwartału. W ujęciu rocznym wzrost odnotowano we wszystkich siedmiu komponentach, co zdarzyło się po raz pierwszy w tym roku.

Sektor motoryzacyjny w Polsce ma istotne znaczenie dla polskiego przemysłu. W 2023 r. odpowiadał on za 1,4 proc. wartości dodanej brutto wytworzonej w 2023 r. i 10 proc. całości wartości sprzedanej przetwórstwa przemysłowego, zapewniając zatrudnienie dla ponad 300 tys. osób. Udział kapitału polskiego w branży motoryzacyjnej pozostaje jednak niewielki. Przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym wypracowały w 2024 r. aż 75 proc. zysków tego sektora. Na kondycję polskiej motoryzacji wpływają wyzwania, z którymi mierzy się cały rynek europejski, w tym słabnący popyt, rosnąca konkurencja producentów chińskich oraz polityka klimatyczna UE i związany z tym rozwój elektromobilności. W ciągu ostatnich 10 lat udział motoryzacji w produkcji przemysłowej w Polsce zmniejszył się o 2 pkt. proc. Jednocześnie koncentracja na produkcji części, która jest cechą charakterystyczną polskiego sektora motoryzacyjnego, daje mu relatywnie większą odporność na kryzysy. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Diagnoza i perspektywy rozwoju sektora motoryzacyjnego w Polsce”, który powstał na zlecenie Electromobility Poland SA.

Popyt na kredyty mieszkaniowe nadal rośnie. W III kwartale 2025 r. do banków wpłynęło 116 tys. wniosków o kredyt hipoteczny. To drugi kwartał z rzędu, kiedy liczba wniosków przekroczyła 100 tys. i wzrost o 36 proc. względem III kwartału w 2024 r. Na rosnący popyt wpływ mają z ceny, które od 6 miesięcy są niższe niż w rok wcześniej oraz kolejna obniżka stóp procentowych we wrześniu. Na rynku sprzedaży mieszkań zachowała się dynamika cen obserwowana w poprzednim kwartale. Warszawa, Kraków, Wrocław i Poznań były jedynymi dużymi miastami Europy Środkowo-Wschodniej, w których ceny mieszkań spadły w ujęciu rocznym. Jednocześnie podaż nowych ofert sprzedaży mieszkań była najniższa od początku roku.

Przedsiębiorcy z optymizmem rozpoczęli czwarty kwartał 2025 r. W październiku MIK wzrósł m/m (o 6,1 pkt.) do poziomu 103,2 pkt. Jest to najwyższa tegoroczna wartość indeksu. Jednocześnie po raz pierwszy od pięciu miesięcy wskaźnik ten jest powyżej poziomu neutralnego (100,0), co oznacza przewagę nastrojów pozytywnych nad negatywnymi wśród przedsiębiorców. Obecny MIK jest o 0,3 pkt. wyższy niż najwyższe dotychczasowe tegoroczne wartości odnotowane w lutym i kwietniu (po 102,9 pkt.). Jest też wyższy o 3,6 pkt. niż ubiegłoroczny odczyt październikowy (99,6 pkt.). Uwagę przykuwa komponent nowych zamówień, który rośnie piąty miesiąc z rzędu.

Przedstawiciele biznesu oraz NGO zauważają, że choć państwo wciąż pełni ważną rolę w procesie cyfryzacji, to odpowiedzialność za formułowanie polityk cyfrowych oraz projektowanie technologii coraz częściej przenosi się poza jego struktury. Międzynarodowe korporacje technologiczne są nie tylko dostawcami technologii, ale w coraz większym stopniu aktywnie kształtują przyszłe kierunki cyfryzacji państwa, formułując wizję przyszłości cyfryzacji. Polskie organizacje pozarządowe również aktywnie uczestniczą w konsultacjach, tworzą ekspertyzy i wpływają na polityki cyfrowe, oferując alternatywne – względem państwowych i korporacyjnych – wizje rozwoju kraju. Jednocześnie zarówno organizacje pozarządowe, jak i sektor biznesowy pozytywnie oceniają działania administracji publicznej w obszarze cyfryzacji, zwłaszcza w obszarze otwarcia na dialog. Zauważają jednak szereg poważnych problemów, w tym brak koordynacji tworzonych polityk cyfrowych, niską stabilność instytucjonalną oraz brak długofalowej strategii. To główne wnioski z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Alternatywne wyobrażenia rozwoju technologicznego Polski”.

W okresie 2020-2024 na polskie przedsiębiorstwa oddziaływał szereg wewnętrznych i zewnętrznych czynników związanych z pandemią COVID-19 i wojną w Ukrainie. Gwałtowny wzrost cen surowców oraz wysoka inflacja miały istotny wpływ na zmianę rentowności firm. Na skutek spadku sprzedaży i rosnących kosztów działalności, w 2024 r. firmy w Polsce zanotowały najniższą rentowność w ciągu ostatnich 10 lat. Rentowność obrotu netto zmalała do 3,4 proc., a udział firm osiągających zysk spadł do 77,2 proc., co oznacza, że niemal co czwarta firma zakończyła rok stratą. Jednocześnie sytuacja polskich firm jest wyraźnie zróżnicowana sektorowo. Największy spadek rentowności odnotowały branże kapitałochłonne i pracochłonne, w tym przetwórstwo przemysłowe, budownictwo, handel oraz transport i gospodarka magazynowa. Branże usługowe oparte na wiedzy - informacja i komunikacja oraz pozostała działalność usługowa - mimo wzrostu kosztów pracy i spadku marż, zachowały relatywnie wysoką rentowność i stabilność finansową. To główne wnioski raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Rentowność polskich przedsiębiorstw w latach 2020-2024 – porównania sektorowe”.